خبرگزاری رویترز در گزارشی تازه به نقل از یک محقق حوزه بلاکچین، مینویسد همزمان با افزایش چشمگیر فعالیتهای رمزارزی در جمهوری اسلامی ایران، بازرسان آمریکایی در حال بررسی این موضوعاند که آیا پلتفرمهای مشخص ارز دیجیتال به رژیم حاکم بر ایران برای دور زدن تحریمها کمک کردهاند یا خیر.
طبق براورد نهادهایی مانند چینآلیسیس (Chainalysis) و تیآرام لبز (TRM Labs)، حجم تراکنشهای رمزارزی جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۵ به حدود هشت تا ۱۰ میلیارد دلار رسید، چرا که هم گروههای مرتبط با حکومت و هم سرمایهگذاران خرد به استفاده از رمزارزها روی آوردهاند.
آری ردبورد، از مقامهای ارشد شرکت تحلیل بلاکچین تیآرام لبز مستقر در ایالات متحده، با اشاره به نگرانیهای وزارت خزانهداری آمریکا در این زمینه، به رویترز گفت: «وزارت خزانهداری ایالات متحده اکنون در حال بررسی این موضوع است که آیا پلتفرمهای ارز دیجیتال به عوامل وابسته به حکومت جمهوری اسلامی امکان دادهاند هنگام تلاش برای انتقال پول به خارج از ایران، دسترسی به ارزهای باثبات (مانند دلار و یورو) یا تامین کالاها، تحریمها را دور بزنند یا خیر.»
در بیانیه ماه سپتامبر وزارت خزانهداری آمریکا، اقدامهای این وزارتخانه علیه شبکههای موسوم به «بانکداری سایه» حامی جمهوری اسلامی، از جمله شبکههایی که از رمزارز برای دور زدن تحریمها بهره میبردند، اعلام شده بود.
بر اساس براورد تیآرام لبز، حجم فعالیت رمزارزی در ایران سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ میلیارد دلار بود. در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۴ میلیارد دلار ارزیابی میشود. در همین حال، شرکت چینآلیسیس، یکی دیگر از شرکتهای تحلیل بلاکچین مستقر در ایالات متحده، اعلام کرد کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵ رکورد دریافت ۷.۸ میلیارد دلار را ثبت کردهاند؛ رقمی که در سال ۲۰۲۴، حدود ۷.۴ میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۳ حدود ۳.۱۷ میلیارد دلار بود.
صندوق بینالمللی پول اعلام کرده است که رمزارزها همچنان بخش کوچکی از سیستم مالی جهانی به شمار میروند، اما انتظار میرود استفاده از آنها در بازارهای نوظهور با ارزهای ضعیف، افزایش یابد. به باور کارشناسان، جمهوری اسلامی ایران که از سویی با تحریمهای جهانی و از سوی دیگر کاهش سریع ارزش ریال مواجه است، یکی از مهمترین راههای پیش رو را استفاده از ارزهای دیجیتال میبیند.
طبق آخرین براوردهای اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، فروش نفت همچنان بزرگترین منبع درآمد ارزی جمهوری اسلامی است و در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
جمهوری اسلامی در طول سال گذشته با مجموعهای از بحرانها، از جمله جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و همچنین حملات آمریکا به تاسیسات هستهای خود، روبرو بود. موج تازه اعتراضهای ضدحکومتی و سرکوب مرگبار تظاهرات مردمی هم به تهدیدهای اقدام نظامی بیشتر از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، و همچنین افزایش نظارت بر امور مالی تهران دامن زد.
واشنگتن ماه گذشته تحریمهای جدیدی را علیه جمهوری اسلامی ایران وضع کرد، از جمله علیه ۱۸ نفر به اتهام عضویت در شبکههای «بانکداری سایه» مرتبط با نهادهای مالی تحریمشده تهران.
استفاده سپاه پاسداران از ارزهای دیجیتال
در گزارش رویترز اشاره شده است که نشانی حسابهای دریافتکننده رمزارز با نام مستعار و به صورت رشتهای از حروف و اعداد در بلاکچین ثبت میشوند و این شناسایی هویت یا محل انجام شدن تراکنشها را دشوار میکند. پژوهشگران معمولا فعالیت رمزارزی را با استفاده از منابع دادهای مانند ترافیک وب و کیفپولهایی که کشورهایی از جمله آمریکا و اسرائیل آنها را با نهادهای تحریمشده مرتبط میدانند، تخمین میزنند.
چینآلیسیس هم با استفاده از همین روشها تخمین میزند ۵۰ درصد از حجم فعالیتهای رمزارزی ایران در سال گذشته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط بوده است. در مقابل، براورد تیآرام لبز این است که ۹۵ درصد جریانهای رمزارزی مرتبط با ایران متعلق به سرمایهگذاران خرد است. با این حال، این شرکت هم میگوید بیش از پنج هزار نشانی کیفپول را شناسایی کرده که آنها را مرتبط با سپاه میداند و براورد میکند سپاه از سال ۲۰۲۳ تاکنون، حدود سه میلیارد دلار رمزارز جابهجا کرده است.
شرکت بریتانیایی تحقیقاتی بلاکچین الیپتیک هم ماه گذشته اعلام کرد که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، که مانند سپاه پاسداران تحت تحریمهای بینالمللی است، در سال ۲۰۲۵ حداقل ۵۰۷ میلیون دلار ارز دیجیتال یواسدیتی (USDT) خریداری کرد؛ اقدامی که الیپتیک آن را «راهبردی پیچیده برای دور زدن سیستم بانکی جهانی» نامید.
اندرو فیرمن، رئیس اطلاعات امنیت ملی چینآلیسیس، گفت شناسایی یا تحریم عمومی یک کیفپول رمزارزی بهسادگی میتواند با ایجاد کیفپولهای جدید دور زده شود و این امر کار مقامهای آمریکایی را دشوارتر میکند.
۱۵ میلیون کاربر رمزارز در ایران
به گفته پژوهشگران، به دلیل کاهش سریع ارزش ریال، مردم عادی در ایران عادی نیز ممکن است به خرید رمزارز روی آورده باشند. تحلیلگران افزودند فعالیت رمزارزی در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپلیتیکی، از جمله در جریان اعتراضهای اخیر، تا زمانی که دولت در ۸ ژانویه اینترنت را قطع کرد، بهشدت افزایش یافت. این ارزیابی بر پایه دادههای فعالیت صرافیهای ایرانی انجام شد.
نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارزی ایران، به رویترز گفت که بر اساس تخمینها، حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران دارایی رمزارزی دارند یا از انواع ارز دیجیتال استفاده میکنند. این صرافی ادعا کرد ۱۱ میلیون مشتری دارد و بخش عمده فعالیتها مربوط به سرمایهگذاران خرد و کوچک است. همچنین اضافه کرد: «برای بسیاری از کاربران در ایران، رمزارز در درجه نخست ابزاری برای حفظ ارزش پولشان در برابر کاهش مدام ارزش پول ملی است.»
پژوهشگران بلاکچین مستقر در سنگاپور در شرکت نانسن (Nansen) میگویند برخی ایرانیان در سال ۲۰۲۵ وجوه خود را از نوبیتکس خارج کردند و موجودی رمزارزهای اصلی این صرافی از میانه سال بهشدت کاهش یافت. نوبیتکس ژوئن ۲۰۲۵ هدف حمله یک گروه هکری قرار گرفت. این نهاد اعلام کرد صدها هزار دلار رمزارز را شناسایی کرده است که از نوبیتکس به صرافیهای رمزارزی بینالمللی منتقل شدهاند.
نیکلای سوندرگارد، تحلیلگر این شرکت، گفت: «این وجوه از بازار رمزارز خارج نشدند، بلکه عموما به صرافیهای بینالمللی منتقل شدند. در مجموع، دادهها نشان میدهد رمزارز در ایران در طول سال ۲۰۲۵ بهعنوان یک مسیر خروج تدریجی و ساختاری عمل کرده است.»
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 5 فوریه 2026