ترور یک روحانی شیعه در دمشق، زنگ خطر تازهای درباره بیثباتی در سوریه به صدا درآورده است. مقامهای سوری از “تشدید خطرناک” تنشها سخن میگویند. همزمان، گمانهزنیها درباره نقش شبکههای وابسته به ایران بالا گرفته است.
وزارت کشور سوریه ترور یک روحانی شیعه را که نزدیک به دولت تلقی میشده، نشانگر “تشدید خطرناک تنشها” توصیف کرده است. این وزارتخانه افزوده است که با “نگرانی شدید” روند آنچه را که “تلاشهای سیستماتیک” در روزهای اخیر برای ایجاد بیثباتی، گسترش هرجومرج و تضعیف صلح مدنی توصیف کرده، دنبال میکند.
روزنامه “شرق الاوسط” روز یکشنبه ۳ ماه مه (۱۳ اردیبهشت)، از قول یک منبع در دمشق نوشت این روحانی شیعه که جمعه گذشته کشته شد، شریک دولت سوریه در بازسازی “چشمانداز ثبات در جامعه شیعه” در این کشور محسوب میشد.
به گفته این منبع، این نقش میتوانسته او را به هدفی برای هستههای مرتبط با “محور ایران” تبدیل کند که به گفته محافل نزدیک به دمشق، در پی سوءاستفاده از بیثباتی از طریق جذب عوامل محلی هستند.
به گفته این روزنامه فرامنطقهای جهان عرب، با این حال هیچ بیانیه رسمی سوریه این سناریو را تأیید نکرده و حمله مزبور میتواند توسط سلولهای داعش یا طرفهای دیگر نیز انجام شده باشد.
ترور روحانی شیعه و هشدار دمشق
به گزارش تلویزیون دولتی سوریه، فرحان حسن المنصور، امام جماعت حرم حضرت زینب در جنوب دمشق، روز جمعه اول ماه مه (۱۱ اردیبهشت) بر اثر انفجار در یک خودروی بمبگذاریشده کشته شد.
وزارت کشور سوریه اعلام کرد این ترور در چارچوب “تشدید خطرناک” اقدامات تنشآمیز علیه چهرههای مذهبی و اجتماعی با هدف دامن زدن به درگیریها و اختلافات فرقهای انجام گرفته است.
بیانیه این وزارتخانه که اواخر روز جمعه منتشر شد، با تأکید بر اینکه این “جنایت بدون مجازات نخواهد ماند”، اعلام کرد که تحقیقات برای روشن شدن ابعاد حادثه، شناسایی عاملان و اتخاذ اقدامات قانونی لازم آغاز شده است.
این وزارتخانه بار دیگر بر تعهد خود به حفاظت از شهروندان، حفظ امنیت عمومی و مقابله با هرگونه تلاش برای تضعیف ثبات تأکید کرده است.
شرق الاوسط به نقل از یک منبع در دمشق گفت ظاهراً بیانیه وزارت کشور سوریه این حمله را به عملیات اخیر برای برچیدن هستههای “تروریستی” مرتبط میداند.
اتهام علیه شبکههای وابسته به ایران
وائل علوان، مدیر اجرایی “مرکز مطالعات جوسور” در دمشق، به “شرق الاوسط” گفته است که بیشتر هستههای منهدمشده در ماههای اخیر با محوری مرتبط با ایران متصل هستند؛ محوری که به گفته او “در پی سوءاستفاده از هرجومرج و جذب عوامل محلی، چه از میان عناصر سابق رژیم و چه افراد تازهجذبشد” است.
علوان گفته است که بسیاری از این هستهها با حزبالله لبنان یا گروههای عراقی واجد اعضای محلی مرتبط هستند که بیشترشان با رژیم پیشین (رژیم بشار اسد) ارتباط داشتهاند. او میافزاید: «آنها تلاش میکنند از هرجومرج بهرهبرداری کنند، زیرا ثبات در سوریه با منافع ایران در تضاد است.»
به گفته علوان، حسن المنصور “کاملاً با روند ثبات و صلح اجتماعی” که به گفته او دولت سوریه دنبال میکند “همسو” بوده و در بازسازی یکی از جنبههای “بسیار حساس” از ثبات در رابطه با جامعه شیعه نقشآفرینی کرده است.
به همین دلیل، به گفته علوان، ممکن است این روحانی شیعه هدف هستههای مرتبط با ایران یا حزبالله قرار گرفته باشد، هرچند اطلاعات تأییدشدهای در این باره وجود ندارد. او میافزاید روایت حادثه توسط وزارت کشور احتمالاً به این اشاره دارد که حزبالله همچنان تأثیرگذارترین بازیگر در سوریه است.
به گفته شرق الاوسط، شیخ حسن المنصور، اهل دیرالزور، اخیراً با احمد شرع، رئیس جمهور موقت سوریه، دیدار کرده و نقش برجستهای در ترویج صلح مدنی در منطقه سیده زینب داشته است.
طبق همین گزارش، او همچنین هرگونه نفوذ ایران یا شبهنظامیان مورد حمایت آن بر این زیارتگاه یا بر ساختار مذهبی شیعیان در سوریه را رد کرده بود.
بهرغم این اتهامات، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، ترور این روحانی شیعه را به شدت محکوم کرد. بقایی روز شنبه (۲ مه / ۱۲ اردیبهشت) چنین “اقدامات تروریستی”ای را “بخشی از دسیسه شیطانی” اسرائیل و آمریکا “برای فتنهانگیزی و تفرقهافکنی در کشورهای منطقه” توصیف کرد.
سخنگوی وزارت خارجه ایران همچنین از “همه طرفها” خواست تا “نسبت به این دسیسهها هوشیار بوده و به مسئولیتهای خود برای مقابله قاطع با تروریسم و افراطیگری عمل کنند”.
نگرانی اقلیت شیعه و سابقه حملات
از زمان سقوط دولت مورد حمایت جمهوری اسلامی به رهبری بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، اقلیت شیعیان سوریه که حدود ۳۰۰ هزار نفر برآورد میشوند و عمدتاً در دمشق و بخشهایی از استانهای حمص، حلب و ادلب متمرکز هستند، در وضعیت نگرانکنندهای به سر میبرند.
هرچند این جامعه هدف حملات تلافیجویانهای مشابه آنچه علیه علویها در سواحل سوریه یا دروزیها در سویدا رخ داده، قرار نگرفته است، اما در ژوئیه ۲۰۲۵ یک روحانی شیعه به نام رسول شحود در نزدیکی حمص هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
به گفته وزارت کشور سوریه، منطقه سیده زینب نیز در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۵ هدف حمله هستههای داعش قرار گرفت و در آن زمان تلاش برای بمبگذاری در این زیارتگاه خنثی و عاملان آن بازداشت شدند.
این وزارتخانه آوریل گذشته نیز اعلام کرد که چندین سلول مرتبط با حزبالله را در دمشق و استان قنیطره که در حال برنامهریزی برای عملیات “خرابکارانه” و حملات موشکی بودند، متلاشی کرده است.
همچنین اعلام شده بود که تلاش برای ترور میخائیل حوری، خاخام یهودی سوری، از طریق کارگذاری یک وسیله انفجاری در بیرون از منزلش در نزدیکی کلیسای مریمیه در “باب توما” در دمشق خنثی شده و پنج مظنون از جمله یک زن بازداشت شدهاند.
به گزارش شرق الاوسط، در ۲۷ آوریل نیز مقامهای سوریه اعلام کردند یک “هسته تروریستی” را در استان حمص متلاشی کرده و طرحی برای “هدف قرار دادن امنیت و ثبات منطقه” را ناکام گذاشتهاند. در جریان این عملیات، دو عضو این هسته کشته شده و یک انبار سلاح کشف و ضبط شده بود.
برگرفته ای از سایت دویچه وله فارسی، 6 می 2026