رویترز در گزارشی درباره بازار نفت و سوخت مینویسد که نگرانیها درباره کمبود بنزین و سوخت هواپیما بیش از حد بزرگنمایی شده بود و جهان از شوک نفتی جنگ ایران عبور کرد. این خبرگزاری بریتانیایی به آزادسازی بیسابقه ذخایر نفتی، کاهش خرید چین و مسیرهای جایگزین عربستان سعودی و امارات متحده عربی به عنوان عواملی اشاره میکند که به بازار کمک کردند و مینویسد: نفت با وجود بحران ایران به رکورد ۲۰۰۸ نرسید. رویترز در عین حال میگوید که ذخایر کاهش یافته باید دوباره پر شوند.
به نوشته رویترز، جهان با شگفتی توانست شوک نفتی را تاب بیاورد. در جریان جنگ، به گفته آژانس بینالمللی انرژی، بزرگترین اختلال انرژی در تاریخ را رقم خورد و در اوج بحران، کاهش عرضه نفت به ۱۴ میلیون بشکه در روز رسید، اما نگرانیها درباره تمام شدن بنزین، گازوئیل یا سوخت هواپیما در آسیا و اروپا محقق نشد. قیمت نفت برنت پس از رسیدن به حدود ۱۲۶ دلار در هر بشکه در ماه آوریل ـ که همچنان حدود ۲۰ دلار کمتر از رکورد سال ۲۰۰۸ بود ـ اکنون پایینتر از سطح آغاز جنگ قرار دارد.
جان بَفِس، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، گفت: «این نشان میدهد معاملهگران اختلال ایجادشده را جدی اما قابل مدیریت ارزیابی کردند و به انعطافپذیری بیشتر سیستمهای انرژی و اقتصادی امروز اعتماد داشتند.»
دادههای بانک جهانی نشان میدهد از زمان بحران نفتی دهه ۱۹۷۰، وابستگی اقتصادهای توسعهیافته به نفت بیش از نصف کاهش یافته و در کشورهای در حال توسعه حدود ۲۰ درصد کمتر شده است.
با وجود این تغییر ساختاری، سه عامل مشخص مانع از وقوع بدترین سناریو در بحران خلیج فارس شد:
عربستان سعودی و امارات متحده عربی مسیرهای جایگزین برای صادرات پیدا کردند؛ آسیا، به رهبری چین، خرید نفت خود را کاهش داد؛ و کشورهای مختلف جهان حدود یک میلیارد بشکه نفت از ذخایر خود برداشت کردند، از جمله در قالب بزرگترین آزادسازی ذخایر راهبردی به رهبری آژانس بینالمللی انرژی.
کاهش خرید چین فشار جهانی را کم کرد
هنگام آغاز جنگ، چین نزدیک به ۱.۴ میلیارد بشکه نفت ذخیره داشت؛ رقمی که طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، از مجموع ذخایر ۳۲ عضو آژانس بینالمللی انرژی (۱.۲ میلیارد بشکه، شامل ۴۱۳ میلیون بشکه ذخیره آمریکا) بیشتر بود.
ایلیا بوچوئف از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد گفت استفاده گسترده چین از خودروهای برقی در سالهای اخیر و انعطافپذیری این کشور در تولید نفت و محصولات پتروشیمی نیز به کنترل بحران کمک کرد.
او گفت: «چین بازار را بسیار بهتر از گذشته مدیریت میکند.»
اقدامات چین، بهعنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، فشار تقاضا در بازار جهانی را کاهش داد. همچنین طرح آژانس بینالمللی انرژی برای آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر، در زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، بارها از نزدیک بودن پایان جنگ سخن میگفت، فرصت تنفس بیشتری به بازار داد.
نیل اتکینسون، مقام پیشین آژانس بینالمللی انرژی، گفت: «معاملهگران همیشه تصور میکردند این وضعیت نمیتواند مدت زیادی ادامه پیدا کند.»
تحلیلگران بانک سوسیهته ژنرال نیز گفتند پیامرسانی دولت آمریکا درباره بازگشت عرضه بیشتر نفت، باعث شد صندوقهای سرمایهگذاری از شرطبندی بلندمدت روی افزایش قیمتها خودداری کنند.
پس از امضای توافق اولیه برای پایان جنگ در ماه گذشته، بازار به سرعت به سمت شرایط عادی بازگشت.
اتکینسون گفت: «بازار به این نتیجه رسیده که این توافق صلح واقعی است.»
رویترز در ادامه مینویسد، با این حال، در واقعیت شرایط چندان مانند پیش از جنگ نیست. رویترز به اهمیت احیای سریع ذخایر نفتی به منظور جلوگیری از افزایش قیمتها اشاره میکند.
این خبرگزاری بریتانیایی مینویسد، در حالی که قیمتها ممکن است انتظار بازگشت سریع عرضه نفت به سطح پیش از جنگ را منعکس کنند، دادههای مربوط به رفتوآمد نفتکشها در تنگه هرمز تصویر بدبینانهتری ارائه میدهد.
همچنین با نزدیک شدن پایان آتشبس ۶۰ روزه میان واشنگتن و تهران، پیشرفت در مسیر توافق نهایی برای پایان جنگ بسیار کند بوده و موضوعات مهمی، از جمله سرنوشت برنامه هستهای ایران، همچنان حلنشده باقی مانده است.
در همین حال، جهان با وظیفه دشوار بازسازی ذخایر نفتی روبهرو است.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، اقتصاد جهانی برای عبور از شوک بحران، ذخایر نفتی خود را با سرعتی بیسابقه مصرف کرد و همان ذخایری را کاهش داد که برای محافظت در برابر بحرانهای عرضه ایجاد شده بودند.
بوچوئف گفت: «این به آن معنا نیست که بدون این ذخایر نمیتوانیم فعالیت کنیم؛ اما یعنی قیمتهای آینده ممکن است بیشتر در معرض جهشهای ناگهانی قرار بگیرند.»
این نوسان هزینهبر است. طبق محاسبات رویترز بر اساس مصرف روزانه ۱۰۴ میلیون بشکه نفت، هر ۵ دلار افزایش قیمت نفت حدود ۱۹۰ میلیارد دلار به هزینه سالانه اقتصاد جهانی اضافه میکند.
بازسازی ذخایر نفتی که همیشه پرهزینه است، احتمالا به دلیل جنگ گرانتر نیز شده است.
پیش از جنگ، بانک مرکزی اروپا پیشبینی کرده بود قیمت نفت در سالهای ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ حدود ۶۳ تا ۶۴ دلار در هر بشکه باشد، اما این رقم اکنون به میانگین ۶۵ تا ۷۵ دلار افزایش یافته است.
با قیمتهای کنونی نفت برنت، جایگزین کردن ذخایری که برای مقابله با کاهش عرضه ناشی از جنگ ایران مصرف شدهاند، احتمالا بیش از ۷۰ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.
تا زمانی که این ذخایر دوباره پر نشوند، جهان بدون یک شبکه ایمنی کافی و در شرایطی پر از عدمقطعیت فعالیت خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: ایرانآمریکانفت
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 7 جولای 2026