جولیا ماتسو
ناسا میخواهد روی ماه آتش به پا کند. بله، واقعا. اگر این آزمایش انجام شود، این نخستین بار خواهد بود که بشر روی سیارهای دیگر آتش روشن میکند.
بنا بر اعلام سازمان فضایی [ناسا]، هدف از این کار درک بهتر نحوه رفتار شعلههای آتش در شرایط اضطراری در جریان ماموریتهای سرنشیندار آینده برنامه آرتمیس به مریخ و فراتر از آن است. این ماموریتها به گسترش دامنه حضور بشر و آنچه درباره منظومه شمسی خود میدانیم، کمک خواهند کرد.
ناسا در صفحه اینترنتی آزمایش «قابلیت اشتعال مواد روی ماه» یا «افام۲» (FM2) میگوید: «از آنجا که آتش میتواند خطری فاجعهبار برای پروازهای فضایی و اکتشافهای انسانی در محیطهای سخت باشد، افام۲ گامی مهم در تعیین قابلیت اشتعال مواد و ایمنی ماموریتهای آینده است.»
ناسا خاطرنشان میکند که یکی از مشکلات این است برخی موادی که روی زمین قابلاشتعال نیستند، ممکن است در فضا قابلاشتعال باشند. دلیلش این است که این مواد ممکن است در گرانش ماه، در مقایسه با غلظت اکسیژن [لازم برای اشتعال] در گرانش [سیاره] ما، در غلظتهای پایینتری از اکسیژن، مشتعل شوند.
امیلی جانسون، مدیر پروژه این آزمایش، سال ۲۰۲۵ در یک پادکست توضیح داد: «برای مثال، برخی مواد معمولا هنگام سوختن به صورت تودههایی جدا میشوند، تقریبا شبیه قطرههای کوچک اشک. حالا تصور کنید اگر در محیطی با ریزگرانش یا گرانش جزئی باشید، آن قطرههای کوچک عملا به گلولههای کوچک آتش تبدیل میشوند که ممکن است معلق شوند و چیز دیگری را آتش بزنند.»
او گفت: «بنابراین درک ویژگیهای متفاوت مواد مختلف در مقیاسهای مختلف شعله نیز فوقالعاده مهم است.»
شعلههای آتش روی ماه به شکلی متفاوت از آنچه روی زمین است، رفتار میکنند. شکل معمول یک شعله آتش روی زمین زمانی ایجاد میشود که گرانش هوای خنکتر و چگالتر را به سمت پایین میکشد. این اتفاق برای شعلههای آتش روی ماه یا در ریزگرانش بیوزن ایستگاه فضایی بینالمللی رخ نمیدهد.
بر اساس یک مطلب وبلاگی ناسا در سال ۲۰۲۳، «در ریزگرانش، این جریان رخ نمیدهد و در ایستگاه فضایی، شعلههای با جریان ضعیف معمولا گرد یا حتی کرویاند».
در گرانش ماه، که حدود یکششم گرانش زمین است، شعلههای آتش کمی گردتر از شعلههای آتش روی زمیناند.
پس این آزمایش در عمل چگونه خواهد بود؟ خبر خوب این است که قرار نیست کسی آتش بزرگی روشن کند.
در عوض، دانشمندان یک محفظه احتراق رباتیک و مستقل [که همه تجهیزات لازم را در خود جای داده است]، یعنی یک محفظه فلزی استوانهای، را در قالب ماموریتی که محمولههای تجاری را حمل میکند، به سطح ماه میفرستند.
این محفظه چهار نمونه آزمایشی را برای آتش زدن با خود حمل میکند که از پنبه، فایبرگلاس و میلههای اکریلیک ساخته شدهاند.
این محفظه یک حسگر اکسیژن، دستگاهی برای اندازهگیری تابش الکترومغناطیسی و دوربینهایی دارد که رفتار آتش را در گرانش ماه، از جمله سرعت گسترش آن، ثبت میکنند.
در چند دهه گذشته، آزمایشهای فراوانی درباره آتش در شرایط ریزگرانش روی زمین انجام شد، اما این آزمایشها نشان دادند که ناسا به اطلاعات بیشتری نیاز دارد.
پژوهشگران ناسا در مقالهای که اوایل امسال منتشر شد، نوشتند: «دسترسی مستقیم به ماه بهترین راه برای ارزیابی قابلیت اشتعال مواد روی ماه را فراهم میکند. اجرای مجموعهای گسترده از آزمایشهای ارزیابی مواد در آنجا ایدهآل خواهد بود، اما چنین آزمایشهایی [فعلا امکانپذیر نیستند و] باید به زمانی موکول شوند که حضور طولانیمدت انسان روی ماه برقرار شود.»
در این مقاله آمده است که این آزمایش جدید به پر کردن نقایص مهم دانش در زمینه ایمنی آتشسوزی در فضاپیماها کمک خواهد کرد.
یافتههای جدید میتوانند به بهروزرسانی استانداردهای مربوط به مواد مورد استفاده در فضاپیماها منجر شوند.
بر اساس این مقاله، این فضاپیما ممکن است اواخر امسال پرتاب شود.
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 10 جولای 2026