اخترشناسان نوعی قند را در فضا شناسایی کردهاند که به طور طبیعی در تمشک و همچنین در برخی محصولات برنزهکننده پوست نیز یافت میشود.
این قند که اریترولوز (Erythrulose) نام دارد، در محیط میانستارهای یعنی در ابرهای بسیار رقیق گاز و غباری که فضای میان ستارگان را پر کردهاند وجود دارد.
انواع مختلف قندها انرژی سلولهای ما را تامین میکنند و حتی بخشی از ساختار DNA را تشکیل میدهند. به همین دلیل دانشمندان علاقمندند بدانند این مولکولها چگونه شکل میگیرند چراکه از مواد اولیه ضروری برای پیدایش حیات به شمار میروند.
نتایج پژوهش جدید در این باره روز دوشنبه در نشریه «نیچر آسترونومی» (Nature Astronomy) منتشر شد. سرپرستی این تحقیق را ایزاسکون خیمنس-سرا، اخترشناس و فیزیکدان مرکز زیستشناسی نجومی اسپانیا بر عهده داشته است.
او میگوید این کشف میتواند نشان دهد که شرایط لازم برای شکلگیری حیات در نقاط دیگر کهکشان نیز، مشابه آنچه روی زمین رخ داده، وجود داشته است.
او توضیح داد: «پژوهش ما نشان میدهد که این نوع مولکولها میتوانند در ابرهای مولکولی، پیش از آنکه ستارهها و سیارهها شکل بگیرند، در محیط میانستارهای تشکیل شوند. این یعنی چنین مولکولهایی میتوانند در دیگر نقاط کهکشان و در سایر ابرهای مولکولی نیز به وجود آیند. بنابراین، مواد اولیه لازم برای حیات ممکن است در سراسر کهکشان پراکنده باشند و همین امر میتواند زمینهساز شکلگیری حیات، مشابه آنچه روی زمین رخ داده، باشد.»
چگونه این قند کشف شد؟
پژوهشگران با استفاده از دو تلسکوپ رادیویی بشقابمانند در اسپانیا، دادههایی را از یک ابر عظیم گازی در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری جمعآوری کردند.
آنها با مقایسه سیگنالهای دریافتی از تلسکوپها با نمونههای آزمایشگاهی، موفق شدند وجود این قند را در حالت گازی شناسایی کنند.
این قند جدیدترین نوع قندی است که تاکنون در فضا کشف شده است.
دانشمندان پیش از این نیز در کهکشان راه شیری مولکولهای مهمی کشف کرده بودند. از جمله این مولکولها میتوان به اجزای سازنده مواد ژنتیکی، مولکولهایی که بخشی از ساختار سلولها هستند و مولکولی مشابه شکر خوراکی در نزدیکی مرکز کهکشان اشاره کرد.
همچنین نمونههای جمعآوریشده از سیارک بنو (Bennu) توسط ماموریت OSIRIS-REx ناسا حاوی قندهایی مانند ریبوز و گلوکز بود. ریبوز یکی از اجزای اصلی DNA و RNA است.
ایزاکسون خیمنس-سرا در این باره گفت: «ما اخیرا در سیارک بنو نیز قندهایی مانند ریبوز و گلوکز را شناسایی کردهایم. یافته جدید ما نشان میدهد که این قندها حتی در مراحل بسیار اولیه، یعنی پیش از شکلگیری ستارهها و سیارهها، نیز میتوانند تشکیل شوند.»
چرا اریترولوز مهم است؟
اگرچه اریترولوز خود به تنهایی برای حیات ضروری نیست اما میتواند بهراحتی به شکل دیگری از قند تبدیل شود که احتمال میرود در آغاز حیات روی زمین نقش مهمی داشته است.
به گفته پژوهشگران این یکی از پیچیدهترین قندهایی است که تاکنون در فضای میانستارهای شناسایی شده است.
ایزاکسون خیمنس-سرا اظهار داشت: «مونوساکاریدها (قندهای ساده) از مولکولهایی با سه اتم کربن آغاز میشوند. به همین دلیل اریترولوز یکی از نخستین قندهای مهم به شمار میرود. این قندها برای منشاء حیات اهمیت اساسی دارند، زیرا ستون فقرات مولکولهای RNA و DNA را تشکیل میدهند. به همین دلیل جستجوی آنها بسیار مهم است.»
منشاء حیات؛ از فضا یا از مواد اولیه منظومه شمسی؟
یکی از پرسشهای اساسی زیستشناسی نجومی این است که حیات چگونه آغاز شده است: آیا دنبالهدارها و سیارکها مواد اولیه لازم را به زمین آوردند؟ یا این مواد از همان ابتدا در ابر گازی و غباری که منظومه شمسی از آن شکل گرفت، وجود داشتند؟
کشف جدید فرضیه دوم را تقویت میکند. به عبارت دیگر به نظر میرسد مواد اولیه حیات پیش از پیدابش خورشید و سیارهها در فضای میانستارهای وجود داشتهاند.
وجود اریترولوز در تمشک و کرمهای برنزهکننده
ایزاکسون خیمنس-سرا میگوید پس از مشاهده نخستین نشانههای اریترولوز در دادههای نجومی، کنجکاو شد ببیند این ماده در زندگی روزمره نیز وجود دارد یا خیر.
او گفت: «این قند در تمشک و برخی دیگر از میوههای قرمز یافت میشود. همچنین در بعضی محصولات آرایشی مخصوص برنزه کردن پوست بدون نور خورشید نیز به کار میرود.»
او افزود: «راستش این موضوع برای من هم غافلگیرکننده بود. وقتی نام اریترولوز را در اینترنت جستوجو کردم تا ببینم در زندگی روزمره کجا یافت میشود، اولین نتیجهای که ظاهر شد، تمشک بود.»
پیامد این کشف چیست؟
ایزاکسون خیمنس-سرا میگوید: «مواد اولیه لازم برای آغاز حیات ممکن است در مناطق دیگری از کهکشان نیز وجود داشته باشند و این احتمال را مطرح میکند که حیات بتواند در نقاط دیگری از جهان نیز شکل بگیرد.»
این یافته، دیدگاهی بین دانشمندان را تقویت میکند که براساس آن اجزای شیمیایی لازم برای شکلگیری حیات ممکن است پدیدهای استثنایی و منحصر به منظومه شمسی نباشند بلکه پدیدهای رایج در کهکشان باشند.
بر اساس برآوردهای ناسا کهکشان راه شیری احتمالا بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد ستاره دارد و قطر آن حدود ۱۰۰ هزار سال نوری است.
برگرفته ای از سایت یورونیوز (اتحادیه اروپا) به زبان فارسی، 14 جولای 2026