اقتصاد ایران در شرایطی که سالهاست با مشکلات ساختاری از جمله مافیا و رانت و رکود تورمی دستوپنجه نرم میکند که اکنون با اثرات زیانبار جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی روبرو شده است. کارشناسان اقتصادی پیشبینی میکنند در صورت تداوم جنگ قیمت ارز در ایران با افزایش چشمگیری روبرو و تورم با سرعت بیشتری افزایش خواهد یافت و در آنسو دولت با بحران تأمین کالاهای اساسی روبرو میشود؛ شرایطی که نه تنها صنعت و تولید کشور در بخشهای مختلف را متأثر میکند بلکه معیشت خانوارها را نیز محدودتر از پیش خواهد کرد.
آتشبس موقت و دو هفتهای جمهوری اسلامی با آمریکا که از روز سهشنبه ۱۸ فروردینماه آغاز شد از دید بسیاری از تحلیلگران با ازسرگیری دوباره جنگ نظامی میان دو کشور به زودی پایان خواهد یافت. این تحلیل از روز گذشته و با بیحاصل پایان یافتن مذاکرات میان نمایندگان دولت دونالد ترامپ با مقامات جمهوری اسلامی در اسلامآباد پاکستان تقویت شده است.
در بیش از پنج هفته جنگ نظامی که پیش از این آتشبس در جریان بود خسارتهایی به بخشهایی از صنایع و تأسیسات ایران وارد شد. این آسیبها در کنار خسارتهای ناشی از جنگ نظامی برای حکومتی که با کسری عمیق بودجه روبرو است و درآمدهای آن پیش از جنگ نیز با کاهش چشمگیری روبرو شده به معنای مجموعهای از آثار بر اقتصاد کشور است. اقدامات جمهوری اسلامی از جمله قطع اینترنت به عنوان زیرساخت حیاتی اقتصاد دیجیتال کشور نیز بر خسارتهای اقتصادی ناشی از جنگ افزوده شده است. اینهمه چشمانداز شرایط اقتصاد ایران را در سناریوهای تداوم حنگ، یا طولانی شدن شرایط نه جنگ و نه صلح با ادامه آتشبس شکننده، منفی و تار کرده است.
کامران ندری، اقتصاددان، در گفتگو با وبسایت «اقتصاد نیوز» در توصیف شرایط فعلی اقتصاد ایران گفته «بسیاری از کسبوکارها در حال حاضر تعطیل شدهاند و در بخشی از واقعیتها، ما احتمالاً دچار کسری و کمبود هستیم. قیمتهای مواد اولیه در حال حاضر مقداری افزایش پیدا کرده است و تورمی را در کالاها و محصولات نهایی شاهد هستیم.»
این اقتصاددان افزوده «چون کسبوکارها تعطیل شدهاند، به طور طبیعی اشتغال نیز در این وضعیت کاهش پیدا کرده است و نرخ بیکاری باید قاعدتاً افزایش پیدا کرده باشد. البته هنوز آمار مربوط به این متغیرها اعلام نشده است که این موضوع نیز طبیعی است، چرا که آمار با این سرعت تولید نمیشود. به طور طبیعی ما باید هم با کاهش اشتغال مواجه شده باشیم و هم تورم تولیدکننده و مصرفکنندهمان افزایش پیدا کرده باشد؛ همچنین رشد اقتصادی کشور نیز تحت تأثیر قرار گرفته و کاهش یافته است.»
کامران ندری همچنین گفته «مهمترین دغدغه دولت باید تأمین کالاهای اساسی باشد. در این شرایط امکان حمایت از تولید وجود ندارد؛ لذا مهمترین کاری که دولت میتواند در رابطه با حمایت از تولید انجام دهد، این است که سریعاً برای این مسئله جنگ راهی برای خاتمه پیدا بکند. در غیر این صورت، با شرایطی که اکنون با آن روبرو هستیم و با تهدیدهای موجود به نظر نمیرسد که در وضعیت فعلی بشود کار خاصی را برای حمایت از تولید انجام داد.»
کامران ندری در ادامه تأکید کرده که مهمترین اولویت حکومت در حال حاضر باید خروج از وضعیت جنگ باشد: «وضعیت اقتصادی ما پیش از وقوع جنگ نیز چندان بهسامان نبود و اکنون هزینهها و خسارتهای ناشی از جنگ و هزینههای جنگ نیز به آن اضافه شده است. مواردی نظیر قطعی اینترنت، تعطیل شدن کسبوکارها و آسیب به صنایع مهم مانند صنایع فولادی را اگر در نظر بگیرید، تنها کاری که به نظر میرسد در شرایط فعلی و در کوتاهمدت میتوان انجام داد، این است که فعلاً راهی برای خروج از این وضعیت جنگی پیدا کنیم.»
همانطور که کامران ندری اشاره کرده یکی از بخشهای اقتصاد که در سال گذشته به شدت متأثر از فضای سیاسی داخلی و خارجی شد، بخش اقتصاد دیجیتال ایران است. اثرات قطع اینترنت در طول جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در اواخر بهار و روزهای نخستین تیرماه گذشته، و همچنین قطع سههفتهای اینترنت در جریان اعتراضات سراسری دی۴۰۴ و قطع دوباره اینترنت از نهم اسفندماه و همزمان با آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی که همچنان ادامه دارد تنها یکی از محورهای آسیبزا به اقتصاد دیجیتال ایران است. این بخش با توجه به محدودیتها و فیلترینگ همیشگی و محدودیتهای فعالیت در خارج از مرزهای ایران به علت تحریمها نیز با مشکلات زیادی روبروست.
مجتبی آستانه فعال استارتآپی با اشاره به اینکه «سال ۱۴۰۴ برای اقتصاد دیجیتال ایران با استعاره «خطای ۴۰۴» و بنبست در توسعه سپری شد» توضیح داده که «این صنعت با تحمل حدود ۵۰ روز قطع کامل اینترنت، با بحرانهایی نظیر خروج گسترده سرمایههای انسانی، انسداد مسیر ورود پلتفرمهای بزرگ به بازار سرمایه و شکست در تحقق سهم ۱۰ درصدی از تولید ناخالص داخلی (GDP) مواجه شد.»
به گفته این فعال استارتآپی «قطعهای مکرر اینترنت منجر به خسارات میلیون دلاری و سقوط تاریخی درآمد کسبوکارهای آنلاین شد. همچنین، تورم بیسابقه در بخش ارتباطات و جهش قیمت تجهیزات، دسترسیپذیری کاربران را به شدت تهدید میکند.»
او همچنین گفته «در حوزه سرمایهگذاری نیز خروج هلدینگهای باسابقه و توقف فعالیت سرمایهگذاران خطرپذیر، نشاندهنده پایان دوران خوشبینی است. اگرچه موفقیتهای محدودی در تأمین مالی جمعی و صدور مجوز «نئواینشورنس» مشاهده شد، اما شکاف عمیق میان سیاستگذاران و واقعیتهای این حوزه پابرجاست.»
مجتبی آستانه هشدار داده که «تداوم محدودیتهای ارتباطی و نگاه غیرراهبردی به این صنعت، کل ساختار اقتصاد دیجیتال را در خطر فروپاشی قرار داده است؛ وضعیتی که نیازمند تصمیمی شجاعانه برای توقف محدودیتهای بیحاصل است.»
دیگر بخشهای اقتصاد ایران هم متأثر شده است؛ برای نمونه خسارت به کارخانههای فولاد در استانهای اصفهان و خوزستان و همچنین تأسیسات پتروشیمیها در استانهای بوشهر و خوزستان سبب بیکاری هزاران کارگر شده است. از سوی دیگر شماری از واحدهای تولیدی و صنعتی و خدماتی نیز بهعلت شرایط جنگ پس از تعطیلات نوروز فعالیت خود را تعطیل یا نیمهتعطیل کردهاند که در نتیجه شماری از نیروی کار شاغل در این بخشها نیز بیکار شدهاند. برخی از شرکتها نیز برای جلوگیری از زیان انباشته ناچار شدهاند هزینههای خود را کاهش دهند که کاهش نیروی کار برای کاهش هزینه دستمزد از نخستین اقدامات آنها بوده و در نتیجه شماری از نیروهای شاغل نیز به این ترتیب بیکار شدهاند. بر اساس برآوردها بیش از دو میلیون نفر در هفتههای گذشته به علت اثرات جنگ و قطع اینترنت در کشور بیکار شدهاند.
محمدصادق عظیمیفر معاون وزیر نفت روز یکشنبه ۲۳ فروردین اعلام کرده ۸۰ درصد از ظرفیت تولیدی پتروشیمیهای آسیبدیده بر اثر حملات هوایی در جنگ تا دو ماه دیگر بازسازی خواهد شد. او توضیح داده که «تقریبا در همه تاسیساتی که آسیب دیده، همان روز بعد نیروهای ما مستقر شدند و پیمانکاران مربوطه فراخوان شده و کار بازسازی شروع شده است. بهطور مثال در انبار نفت شهرری نزدیک به ۲ هزار نفر نیرو مشغول بازگردانی تNسیسات انتقال و ذخیرهسازی هستند.»
معاون وزیر نفت افزوده «در عمده تأسیسات آسیبدیده پالایش و پخش، در مدت یک تا ۲ ماه میتوانیم به ۷۰ تا ۸۰ درصد ظرفیت قبل برگردیم و در ادامه در یک فاز میانمدت و بلندمدتتر میتوانیم به ۱۰۰ درصد ظرفیت قبل از تهاجم دست پیدا کنیم.»
با اینهمه نمیتوان امیدوار بود همه واحدهای تولیدی، صنعتی و خدماتی که در هفتههای گذشته و بهعلت جنگ و قطع اینترنت تعطیل و نیمهتعطیل شدند به فعالیت عادی بازگردند. از یکسو بر اساس اعلام مقامات وزارت ارتباطات جمهوری اسلامی اینترنت جهانی فعلا قطع خواهد بود و زمان مشخصی برای اتصال سراسری آن وجود ندارد و از سوی دیگر حتی در صورت آتشبس طولانیمدت و عدم تداوم جنگ نیز آثار تورمی ناشی از جنگ ۴۰ روزه همچنان صنعت و تولید و خدمات در کشور را متأثر خواهد کرد. در سناریوی ادامه جنگ هم وضعیت اقتصاد ایران بحرانیتر از امروز میشود و در نبود بنیه اقتصادی، با تشدید رکود و بروز ابَرتورم، بخشهای مختلف اقتصاد فلج خواهد شد و موج گستردهای از فقر و بیکاری کشور را را فرا خواهد گرفت.
برگرفته ای از سایت کیهان لندن، 17 آوریل 2026