تنشهای نظامی، حملات به زیرساختهای درمانی و افزایش فشارهای روانی در ماههای اخیر بهطور مستقیم بر مبتلایان به اماس تاثیر گذاشته است. تازهترین اظهارات مدیعامل انجمن اماس ایران نشان میدهد که در ماههای گذشته مراجعه این بیماران به مراکز درمانی حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است، آماری که کارشناسان آن را نشانه تاثیر عمیق استرس و ناامنی بر روند این بیماری میدانند.
عبدالحسین هوشمند، مدیرعامل انجمن اماس ایران، در گفتگو با رسانهها اعلام کرده است که جنگ ۱۲روزه و شرایط ناشی از درگیریهای اخیر موجب افزایش چشمگیر اضطراب در میان بیماران شده و همین مسئله مراجعات آنان به مراکز درمانی و انجمنهای حمایتی را بالا برده است.
به گفته او، انجمن اماس در این دوره ناچار شده است خدمات مشاوره دارویی، پزشکی و روانشناختی را از راه تلفن و بهشکل مجازی گسترش دهد تا از تشدید مشکلات بیماران جلوگیری شود.
براساس اعلام انجمن اماس ایران، استرس یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده علائم این بیماری محسوب میشود. بسیاری از بیماران در شرایط بحرانی با عود بیماری، افزایش خستگی، اختلالات حرکتی و مشکلات عصبی مواجه میشوند و به همین دلیل نیازشان به خدمات درمانی افزایش مییابد. کارشناسان مغز و اعصاب نیز معتقدند که شوکهای روانی ناشی از جنگ ممکن است روند بیماری را تسریع کند و حتی موجب بروز حملات جدید در بیماران کنترلشده بشود.
آمارهای رسمی نشان میدهد تعداد مبتلایان به اماس در ایران طی دو دهه گذشته روندی صعودی داشته است. مدیرعامل انجمن اماس ایران شمار مبتلایان را حدود ۱۲۰هزار نفر اعلام کرده است، آماری که نسبتبه سالهای ابتدایی دهه ۱۳۸۰ رشد قابل توجهی را نشان میدهد. دوسوم این بیماران را زنان تشکیل میدهند و بیشتر مبتلایان در سنین جوانی و میانسالی قرار دارند.
مطابق آمارها، سالانه شش هزار و ۵۰۰ نفر به مبتلایان افزوده میشوند، که با توجه به شرایط خاص روند درمانی آنها، مسئله درمان و مراقبتهای مورد نیاز، در سالهای آینده به چالشی جدی برای شبکه درمانی کشور بدل خواهد شد.
بر اساس دادههای انجمن اماس، تهران با حدود ۴۲هزار و ۵۰۰ مبتلا بیشترین تعداد مبتلایان را در کشور دارد. پس از تهران، استانهای فارس، اصفهان، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی در ردههای بعدی قرار میگیرند. متخصصان دلایل مختلفی، ازجمله تغییرات شیوه زندگی، عوامل محیطی، کمبود ویتامین دی، افزایش آگاهی و تشخیص بهتر بیماری را در رشد آمار مبتلایان موثر میدانند.
فعالان حوزه حمایت از مبتلایان به اماس تاکید میکنند که پراکندگی جغرافیایی این بیماری در سراسر کشور، یکی از مهمترین چالشهای شناسایی و حمایت از بیماران است و این موضوع فرایند درمان را بهشدت دشوار کرده است.
سهم بیشتر زنان از این بیماری، اماس را به یکی از بیماریها و چالشهای جامعه زنان در ایران بدل کرده و تاثیر مستقیمی بر نهاد خانواده داشته است.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند که افزایش تعداد مبتلایان در کنار طولانیبودن دوره درمان، بار مالی سنگینی را بر خانوادهها و نظام درمانی تحمیل کرده است. بسیاری از مبتلایان نیازمند مصرف مداوم داروهای تعدیلکننده سیستم ایمنیاند؛ داروهایی که کوچکترین اختلال در تامین آنها سلامت بیماران را به خطر میاندازد.
بجران کمبود دارو و اضطراب؛ مشکلاتی که فقط به ماههای اخیر محدود نیست
بحران دسترسی به دارو یکی از مهمترین دغدغههای مبتلایان به اماس است. هرچند مسئولان انجمن اماس مدعیاند که در بیشتر استانها مشکلی برای تامین دارو وجود ندارد، اما گزارشها از کمبود مقطعی دارو در استانهای غربی و حتی در کلانشهرهایی مانند تهران حکایت دارند. در این میان، کارشناسان درباره مسئله ذخیره دارویی، که از بحرانهای پیشین نیز متاثر است، بهشدت ابراز نگرانی کردهاند.
با این حال، کارشناسان تاکید میکنند که مسائل دارویی مبتلایان به اماس به ماههای اخیر محدود نمیشود. سالهاست که بیماران از گرانی دارو، کمبود برخی اقلام وارداتی، تاخیر در توزیع، نوسان قیمت و دسترسی نامتوازن در استانها گلایه دارند. بسیاری از بیماران در شهرهای کوچک برای تهیه برخی داروها ناچارند به مراکز استانها یا به تهران مراجعه کنند.
فعالان حوزه بیماران خاص میگویند که اگرچه بخش عمدهای از داروهای اماس در داخل کشور تولید میشود، اما برخی داروهای پیشرفته همچنان وابسته به واردات است و هرگونه اختلال در زنجیره تامین، دسترسی بیماران را با مشکل مواجه میکند. به گفته آنان، استرس ناشی از امکان دسترسی به دارو و ناتوانی مالی در تامین هزینهها خود به عامل تشدید بیماری بدل شده است.
کمبود مواد اولیه این داروها، به دلیل مشکلات ارزی و دشواری واردات و بیتوجهی شبکه مدیریت کشور در بخش دارویی، در کنار مسئله توزیع نابرابر تنش روانی حاکم بر بیماران را دوچندان کرده است.
بحرانهای ناشی از ناامنی در سالهای اخیر نیز بارها موضوع مشکلات بیماران خاص را به صدر اخبار آورده است. گزارشهای منتشرشده انجمنهای حمایتی نشان میدهد در دورههای تنش، مانند دوره اعتراضات و سرکوب و کشتار شهروندان، اخبار مرتبط با احتمال شروع درگیریهای نظامی و مشکلات استرسزای اجتماعی و اقتصادی هرکدام نهتنها پیشرفت بیماری را تشدید کرده، که نیاز به مشاورههای روانشناختی و دارویی را نیز افزایش داده است.
نبود مشاورههای کافی درمانی؛ چالش مبتلایان به اماس
نبود ساختار درمانی مناسب و کمکهای مشاوره روانی برای بیماران در شرایطی که گروههای حمایتی توان پوشش همه بیماران را ندارند، چالشی جدی است که در شرایط بحرانی بیش از همیشه آشکار میشود.
متخصصان مغز و اعصاب معتقدند که مدیریت بحران برای مبتلایان به اماس تنها به تامین دارو محدود نیست. حفظ آرامش روانی، دسترسی سریع به پزشک، تداوم توانبخشی و جلوگیری از وقفه در درمان از مهمترین نیازهای این بیماران در شرایط جنگی است. به گفته آنان، هرگونه اختلال در این چرخه ممکن است به تشدید ناتوانیهای جسمی و افزایش هزینههای درمانی منجر شود.
از سوی دیگر، هرچند مسئولان انجمن اماس میگویند بخش بزرگی از داروهای بیماران تحت پوشش بیمه قرار دارد و بیش از ۹۵درصد بیماران از داروهای تولید داخل استفاده میکنند، اما فعالان این حوزه معتقدند پوشش بیمهای هنوز با نیاز واقعی بیماران فاصله دارد. هزینه برخی داروهای جدید، خدمات توانبخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و مشاورههای تخصصی بهطور کامل تحت پوشش بیمه نیست و همین مسئله فشار اقتصادی زیادی بر خانوادهها تحمیل میکند.
کارشناسان حوزه سلامت بارها هشدار دادهاند که افزایش هزینههای زندگی و درمان، در کنار نگرانی از آینده شغلی بیماران، به یکی از عوامل تشدید استرس در مبتلایان بدل شده است. آنان تاکید دارند که توسعه پوشش بیمهای خدمات توانبخشی و داروهای نوین میتواند نقش مهمی در کنترل بیماری و کاهش بار مالی خانوادهها داشته باشد.
این موضوع به رواج درمانهای جعلی و کاذب منجر شده است، که به گفته جامعه پزشکی، خسارتهای جبرانناپذیری بر روند درمان وارد میکند و حتی گاه به از دست رفتن فرصت مناسب برای کنترل بیماری میانجامد. پیشرفتن برخی بیماران بهسوی درمانهای غیرعلمی بیش از آنکه نتیجه اعتماد به این تبلیغات باشد، از سر ناچاری است؛ چراکه گمان میکنند توان ادامه روند درمانی را به دلیل هزینههای بالای آن ندارند.
در شرایطی که آمار مبتلایان به اماس در ایران همچنان رو به افزایش است، کارشناسان معتقدند حمایت از این بیماران باید فراتر از تامین دارو تعریف شود. شرایط جنگی نشان داد که مبتلایان به اماس بیش از هر چیز به شبکهای پایدار از خدمات درمانی، روانشناختی، بیمهای و حمایتی نیاز دارند. افزایش ۳۰درصدی مراجعات در روزهای بحران، تنها یک عدد نیست، نشانهای است از آسیبپذیری گروهی از بیماران که کوچکترین اختلالی در امنیت، اقتصاد و سلامت عمومی کیفیت زندگی آنان را عمیقا تحت تاثیر قرار میدهد.
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 1 ژوئن 2026