برخی از مردم فرانسه این باورند که خوردن پنیر پیش از خواب میتواند باعث دیدن خوابهای عجیب شود اما یافتههای علمی تصویر دیگری ارائه میدهد. محتوای رویاها بیش از آنکه به خوردن خوراکیهایی مانند پنیر قبل از خواب مربوط باشد تحت تاثیر ترکیبی از ویژگیهای شخصیتی و تجربههای زندگی شکل میگیرد.
اینکه چرا رویاها گاهی پراکنده و آشفته به نظر میرسند و گاهی دیگر منسجم و غرقکننده هستند، مدتها محل بحث بوده است. اما مطالعهای تازه نشان میدهد پاسخ این پرسش در «تصادفی بودن» نهفته نیست.
پژوهشگران «مدرسه عالی مطالعات پیشرفته لوکا» در ایتالیا این تصور را که خوابهای شبانه پیدهای کاملا اتفاقی است، زیر سوال بردهاند.
این مطالعه که در نشریه «Communications Psychology» منتشر شده نشان میدهد که رویاهای شبانه از ترکیب فرایندهای ذهنی، احساسات و شرایط محیطی شکل میگیرند.
در این پژوهش بیش از ۳ هزار و ۷۰۰ گزارش ثبتشده از سوی ۲۸۷ نفر در بازه سنی ۱۸ تا ۷۰ سال و تجربه روزمره آنها بررسی شده است.
شرکتکنندگان طی دو هفته مشاهدات خود را ثبت کردند و پژوهشگران همزمان دادههایی درباره کیفیت خواب، الگوهای فکری و وضعیت روانی آنها جمعآوری کردند. سپس پژوهشگران با استفاده از فناوریهای پیشرفته و بهرهگیری از هوش مصنوعی زندگی روزمره شرکت کنندگان و رویاهای شبانه آنها را تحلیل کردند.
نتایج نشان میدهد خوابهایی که میبینیم بههیچوجه تصادفی نیستند و از الگوهای مشخصی پیروی میکنند. این رویاها ترکیبی از ویژگیهای فردی و عوامل بیرونی را بازتاب میدهند.
بر اساس این یافتهها افرادی که در طول روز ذهنشان میان افکار نامرتبط در رفتوآمد است بیشتر خوابهایی پراکنده و ناپیوسته میبینند.
رویدادهای بیرونی نیز نقش مهمی ایفا میکنند. برای مثال در دوران همهگیری کرونا تعداد رویاهای شبانه این افراد افزایش یافت و اغلب بر موضوعاتی مانند محدودیت و انزوا متمرکز بود. با بازگشت شرایط زندگی به حالت عادی این الگوها نیز کمرنگتر شدند؛ موضوعی که نشان میدهد رویاها همگام با وضعیت روانی ما تغییر میکنند.
با این حال، رویاها فقط بازتاب زندگی روزمره نیستند بلکه آن را به شکلی متفاوت بازسازی میکنند. مکانهای آشنا مانند محل کار یا مدرسه بهندرت همانگونه که هستند در خواب دیده میشوند و معمولا در قالب صحنههایی ناآشنا و خیالگونه ظاهر میشوند.
والنتینا السه، نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید: «یافتههای ما نشان میدهد رویاها فقط بازتاب تجربههای گذشته نیستند بلکه فرایندی پویا هستند که از شخصیت ما و آنچه در زندگی تجربه میکنیم تاثیر میگیرند.»
این پژوهش نشان میدهد هوش مصنوعی میتواند افقهای تازهای در بررسی رویاهای شبانه بگشاید. این فناوری میتواند گزارشهای مربوط به خوابها را با دقتی نزدیک به انسان تحلیل کند و امکان بررسی گستردهتر موضوعاتی مانند آگاهی، حافظه و سلامت روان را فراهم کند.
هرچند بعید است خوردن پنیر بتواند مسیر رویاهای شبانه را تغییر دهد اما شواهد نشان میدهد این رویاها تحت تاثیر عواملی مشخص در ذهن و در دنیای بیرون شکل میگیرند.
برگرفته ای از سایت یورونیوز (اتحادیه اروپا) به زبان فارسی، 30 آوریل 2026