بنوا فوکان و سامر سعید در گزارشی در وال استریت ژورنال مینویسد که رهبران حکومت ایران بهجای اعتماد به تفاهمنامهای که دو ماه پیش با دولت ترامپ امضا شد، خود را برای درگیری گستردهتر با آمریکا آماده کردهاند.
اما به گفته مقامهای ایرانی و عرب که وال استریت ژورنال میگوید با آنها گفتگو کرده، رهبران حکومت ایران در تهران گرد هم آمدند و به طرح متفاوتی رسیدند. از نظر آنها، این توافق احتمالا صرفا تلاشی از سوی آمریکا و اسرائیل بود تا فشار بر اقتصاد جهانی را کاهش دهند و برای حملهای بزرگتر در آینده زمان بخرند. آنها بهجای اعتماد به مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آماده شدن برای جنگی بزرگتر کردند.
اقدامات آنها شامل واگذاری کنترل بیشتر ارتش به سپاه پاسداران، انتصاب عاملان سرکوبهای داخلی گذشته در سمتهای کلیدی، گسترش عملیات ضدجاسوسی داخلی و افزایش تولید موشک و پهپاد بوده است. به نوشته این روزنامه آمریکایی، رهبران حکومت ایران همچنین با حمله به کشتیها تلاش کردند کنترل ایران بر تنگه هرمز را تقویت کنند و میدان جنگ را به دریای سرخ گسترش دادند.
مقامهای اطلاعاتی کشورهای عرب شواهدی از جمله ارتباطات میان ایران و شبهنظامیان متحدش در کشورهایی مانند یمن و عراق به دست آوردهاند که نشاندهنده تغییر راهبرد در میان رهبران رژیم ایران برای آمادهسازی نیروها جهت گسترش جنگ و افزایش هزینهها برای آمریکا است. به گفته مقامهایی که با این یافتهها آشنا هستند، مقامات تهران همچنین در حال هشدار دادن به کشورهایی مانند کویت در خلیج فارس هستند هستند و بیش از گذشته درباره انجام عملیات تهاجمی در خاک دشمن صحبت میکنند.
محمدحسن سنگتراش، تحلیلگر دفاعی مستقر در تهران که به حکومت ایران نزدیک است به وال استریت ژورنال گفت: «دیدگاه گستردهای در ایران وجود دارد که جنگ اصلی هنوز آغاز نشده است. آنچه تاکنون دیدهایم، بهطور فزایندهای از دریچه تاکتیکهای قاچقاچ کردن تفسیر میشود؛ تشدید محدود و تدریجی که برای تضعیف توانمندیها پیش از یک رویارویی بزرگتر طراحی شده است.»
آمادگی حکومت ایران برای جنگ، شکاف عظیمی را میان نحوه نگاه واشنگتن و تهران به این مرحله از جنگ نشان میدهد. این اختلاف باعث شده موضع ایران در مذاکرات سختتر شود و مقامات تهران تمایلی به نهایی کردن توافقهایی نداشته باشند؛ مسئلهای که به نوشته وال استریت ژورنال «ترامپ را سردرگم کرده» و او آنها را «دیوانه» خوانده و به دروغگویی متهم کرده است.
حملات پس از تفاهمنامه
هنگامی که ترامپ در ۱۷ ژوئن در کاخ ورسای فرانسه تفاهمنامهای با حکومت ایران امضا کرد، به نظر میرسید بزرگترین مانع، متقاعد کردن منتقدان آمریکایی باشد که این توافق بیش از حد به تهران امتیاز نمیدهد.
این توافق وعده معافیت از تحریمها برای فروش نفت ایران، دسترسی به میلیاردها دلار پول بلوکهشده و چشمانداز ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی کشور را میداد. تعهد اصلی ایران این بود که تنگه هرمز را به روی کشتیرانی باز کند و سپس درباره برنامه هستهای خود با حسن نیت مذاکره کند.
وقتی ایران سه هفته بعد، در اوایل ژوئیه، به کشتیهایی که آمریکا در حال اسکورت آنها از تنگه بود شلیک کرد، آمریکا غافلگیر شد.
ترامپ گفت: «آدمهای بسیار خطرناک ایران، آنها مریضاند.» او همچنین رهبران حکومت ایران را «آشغال» خواند.
وال استریت ژورنال مینویسد، تهران سیاستی دوگانه را دنبال میکرد. در حالی که دیپلماتهایش برای توافق صلح با آمریکا مذاکره میکردند، مجتبی خامنهای اقداماتی را برای آمادهسازی دستگاه امنیتی کشور جهت رویارویی گستردهتری انجام میداد که ممکن بود خود تهران آغازگر آن باشد.
سپاه پاسداران از آرامشی که تفاهمنامه ایجاد کرده بود استفاده کرد تا با شبهنظامیان متحد خود در سراسر منطقه برای افزایش حملات در صورت نیاز هماهنگ شود. به گفته مقامهایی که از یافتههای اطلاعاتی اخیر کشورهای عربی اطلاع دارند، مشاورانی به عراق، یمن و لبنان اعزام شدند تا درباره این برنامهها گفتوگو کنند.
اطلاعات رهگیریشده نشان میدهد سپاه فرماندهانی را به مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن اعزام کرده تا برای تشدید رویارویی با عربستان سعودی، در هماهنگی با شبهنظامیان عراقی مورد حمایت حکومت ایران، برنامهریزی کنند.
مقامها گفتند سپاه بر استقرار موشکها، تسلیحات دریایی و پرتابگرهای پهپاد در مواضعی مشرف به دریای سرخ نظارت کرده است. همچنین اطلاعات، فهرست اهدافی شامل بنادر و تأسیسات انرژی عربستان سعودی و توصیههایی درباره پناه گرفتن در برابر واکنش تلافیجویانه عربستان سعودی را در اختیار شبهنظامیان یمنی قرار داده است.
نتیجه، تشدید درگیریها تا اواخر ژوئیه بود. حوثیها به نیروهای دولتی یمن که مورد حمایت عربستان سعودی بودند حمله کردند و ادعا کردند تنگه بابالمندب را میبندند.
تقریبا همزمان، عربستان سعودی اعلام کرد شبهنظامیان عراقی مورد حمایت تهران حملات پهپادی به تأسیسات نفتی این کشور انجام دادهاند.
تشدید حملات علیه نیروهای آمریکایی
به نوشته وال استریت ژورنال، حکومت ایران همچنین حملات خود علیه نیروهای آمریکایی را تشدید کرد. تهران در جریان یک وقفه در درگیریها با شلیک پنج موشک بالستیک به اردن، آمریکا را غافلگیر کرد. این حمله دو هفته پس از حمله دیگری در اردن انجام شد که سه نظامی آمریکایی را کشت.
درگیریها تا اوت ادامه یافت و ایران طی دو هفته به شش کشتی امارات متحده عربی که تلاش میکردند از تنگه هرمز عبور کنند، حمله کرد.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در مصاحبهای با تسنیم، وابسته به سپاه، در ماه ژوئیه گفت: «ما از دوره آتشبس نهایت استفاده را کردیم. توانمندیهای خود را افزایش دادیم، سرعت تولید موشک را بالا بردیم و دقت موشکها را بهبود بخشیدیم.»
تغییرات در ساختار امنیتی حکومت ایران
وال استریت ژورنال مینویسد، در پشت صحنه، رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، نیروهای خود را برای جنگی تهاجمیتر آماده میکرد و هفت مقام کلیدی امنیتی را برای اداره نهادهای نظامی و سرکوب بازسازیشده منصوب کرد؛ سازماندهی مجددی که یک هفته پیش اعلام شد.
این انتصابها اهداف تهاجمی داشت، از جمله تقویت زنجیره فرماندهی نظامی، تبدیل یک نیروی شبهنظامی ایدئولوژیک به یک نهاد اطلاعاتی محلهمحور و تأکید بر رویکردی تهاجمی.
محسن رضایی، که در دهه ۱۹۸۰ فرمانده سپاه پاسداران در جنگ با عراق بود، بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، بالاترین نهاد تصمیمگیری ایران، منصوب شد و نماینده خامنهای در این شورا خواهد بود. در هفته گذشته، این شورا روند پیشرفت توافقی برای بازگشایی تدریجی تنگه هرمز را متوقف کرد.
برای افزایش امنیت داخلی، خامنهای حسین طائب، از نزدیکان خود که در سال ۲۰۰۹ فرماندهی سرکوب خونین اعتراضات را بر عهده داشت، دوباره به ریاست بسیج بازگرداند. رهبر جمهوری اسلامی از او خواسته است این نیروی داوطلب را پس از دو جنگی که نشان دادند ایران تا چه اندازه در برابر نفوذ اطلاعاتی اسرائیل آسیبپذیر است، به یک «شبکه اطلاعات مردمی» تبدیل کند.
وال استریت ژورنال همچنین به نگرانیهای حکومت ایران از تکرار اعتراضات مشابه دیماه ۱۴۰۴ سخن میگوید.
خامنهای همچنین نفوذ سپاه پاسداران بر ارتش عادی را تثبیت کرد و فرماندهی دو شاخه نظامی را زیر نظر علی عبداللهی متحد کرد؛ فرمانده ارشد سابق سپاه و فرمانده نظامی که بهشدت از حمله به کشورهای عربی میزبان پایگاههای آمریکا در اطراف خلیج فارس حمایت کرده است.
احمد وحیدی، فرمانده کل جدید سپاه پاسداران که از فروردینماه بهطور غیررسمی این سمت را در اختیار داشت، رسما این سمت را دریافت کرد و در حکم انتصابش از او خواسته شد «عملیات تهاجمی قدرتمند علیه دشمن» را انجام دهد.
روز بعد، سردار محمدرضا نقدی، مشاور وحیدی، گفت این نیروی شبهنظامی باید برای انجام عملیات در خاک دشمن آماده باشد.
سعید گلکار، کارشناس دستگاههای امنیتی ایران در دانشگاه تنسی در چاتانوگا، گفت: «ارتقای وحیدی با رهبری سازگار است که دستگاه امنیتی را برای دورهای از رویارویی مداوم آماده میکند، نه برای بازگشت به سیاست عادی دوران صلح.»
برنامههای جدید برای تشدید بیشتر
وال استریت ژورنال مینویسد، گفتههای مقامهای ایرانی و اظهارات علنی نشان میدهد سپاه پاسداران برنامههای جدیدی برای تشدید بیشتر درگیری طراحی کرده است که شامل حملات پیشدستانه میشود.
از جمله گزینهها:
خرابکاری در کابلهای اینترنتی در خلیج فارس؛
ایجاد ناآرامی سیاسی در کشورهایی با جمعیت شیعه، مانند کویت و بحرین؛
و حتی احتمال انجام عملیات زمینی در کویت.
کویت این خطرات را جدی میگیرد. در اوایل ماه مه، این شیخنشین کوچک خلیج فارس اعلام کرد نیروهای امنیتیاش شش نیروی سپاه پاسداران را که با یک قایق ماهیگیری اجارهای در یک جزیره کویتی پیاده شده بودند، شناسایی و رهگیری کردند. این جزیره تنها با نوار باریکی از خاک عراق از ایران جدا شده است.
برخی چهرههای سیاسی حکومت ایران گفتهاند اگر آمریکا خاک ایران، مانند جزیره خارک، را تهدید کند، سپاه ممکن است از جنوب عراق عملیات زمینی علیه کویت انجام دهد.
برخی مقامهای کشورهای خلیج فارس میگویند رفتار اخیر حکومت ایران درباره روابط با همسایه بسیار بزرگتر و اکنون تهاجمیتر این کشور پس از جنگ، باعث افزایش عدم اطمینان شده است.
آنها میگویند همچنان دشوار است که بتوان میزان خسارتی را که آمریکا و اسرائیل به تواناییهای سپاه وارد کردهاند ارزیابی کرد.
با این حال، به گفته آنها روشن است که سپاه شکست نخورده و بازدارندگی آن از بین نرفته است و کنترل آن بر تنگه هرمز موقعیت منطقهای ایران را تقویت کرده است.
این واقعیت باعث شده کشورهای خلیج فارس از توافقهایی حتی نامطلوب حمایت کنند که در صورت توقف تشدید درگیری، نوعی نظارت ایران بر تنگه را به رسمیت میشناسند.
اما رهبران منطقهای همچنین از اینکه تلاشهای دیپلماتیک نتوانسته تغییرات اساسی در رفتار تهران ایجاد کند، بیش از پیش ناامید شدهاند.
سپاه مانع بازگشایی تنگه هرمز شد
میانجیهای مذاکرات گفتند دیپلماتهای حکومت ایران در اوایل ماه با عمان درباره توافقی برای ایجاد و نظارت بر مسیرهایی از طریق هرمز که به بازگشایی تدریجی تنگه منجر میشد، به توافق رسیده بودند.
اما سپاه پاسداران این تلاشها را متوقف کرد و دوباره حمله به کشتیها را از سر گرفت.
با مسدود شدن مذاکرات و ادامه تشدید درگیری از سوی ایران، مقامهای آمریکایی گفتند ترامپ عقبنشینی کرده و منتظر است ببیند آیا فشار اقتصادی ناشی از تحریمها و محاصره دریایی میتواند موضع حکومت ایران را نرم کند یا نه.
افراد نزدیک به مذاکرهکنندگان ارشد حکومت ایران هشدار دادهاند که مذاکرات صلح ممکن است تنها وقفهای پیش از درگیری بیشتر باشد.
مهدی محمدی، مشاور راهبردی محمدباقر قالیباف روز سهشنبه وضعیت بنبست کنونی را «آرامش پیش از طوفان» توصیف کرد.
محمدی که عضو تیم مذاکرهکننده ایران نیز هست، گفت: «ملت ایران هنوز کارهای ناتمام زیادی با ترامپ دارد.»
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 17 اگوست 2026