فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، روز سهشنبه ۲۴ شهریور بار دیگر احتمال کاهش سهمیههای بنزین را مطرح کرد و گفت دولت «امیدوار است» به تغییر دو سهمیه ۱۵۰۰ و سه هزار تومانی نیازی نداشته باشد؛ عبارتی که به جای اطمینان دادن به مردم، نشان میدهد کاهش بیشتر سهمیهها یا حذف تدریجی بنزین ارزان همچنان یکی از گزینههای دولت است.
مهاجرانی در نشست هفتگی با خبرنگاران مدعی شد اگر دولت بخواهد قیمت یا میزان سهمیهها را تغییر دهد، پیش از اجرای تصمیم با مردم صحبت خواهد کرد. او گفت: «به هیچ عنوان بدون اطلاع مردم کاری انجام نخواهد شد.» با این حال، تجربه ماههای اخیر نشان میدهد فاصله میان وعدههای دولت پزشکیان و تصمیمهای اجرایی در حوزه سوخت هر روز بیشتر شده است.
سخنگوی دولت پیشتر گفته بود اصلاح نرخ سوم بنزین قرار است در زمستان انجام شود، اما این افزایش از روز سهشنبه ۱۷ شهریور اجرایی شد و قیمت بنزین عرضهشده با کارت جایگاهها از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان رسید. این تصمیم تنها حدود ۲۴ ساعت پیش از اجرا به مردم اعلام شد، در حالی که پزشکیان کمتر از ۱۰ روز قبل از آن وعده داده بود هرگونه تغییر قیمت پس از گفتگو با مردم و جلب رضایت آنان انجام خواهد شد.
اکنون نیز دولت در حالی از «امیدواری» برای حفظ سهمیههای اول و دوم سخن میگوید که گزارش رسانههای داخلی نشان میدهد مصوبه دولت امکان بازنگری در میزان سهمیهها طی سه ماه آینده را فراهم کرده است. در نتیجه راه برای کاهش دوباره سهمیه دوم یا محدود کردن دامنه خودروهای مشمول بنزین ۱۵۰۰ و سه هزار تومانی همچنان باز مانده است.
سهمیه دوم بنزین پیشتر در جریان جنگ پیشین از ماهانه ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر کاهش یافت و پس از جنگ نیز در اقدامی دیگر، به ۵۰ لیتر رسید. به این ترتیب، دولت در فاصلهای کوتاه نیمی از سهمیه دوم مالکان خودرو را حذف کرد. این کاهشها در کنار دو برابر شدن نرخ سوم، نشان میدهد افزایش هزینه سوخت از طریق اجرای تصمیمهای مرحلهای ادامه یافته است.
گام تازه دولت جمهوری اسلامی ایران در محدود کردن بنزین سهمیهای، خودروهای نوشماره را هدف قرار داده است. عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت، روز یکشنبه ۲۲ شهریور اعلام کرد خودروهای نوشماره با ارزش بیش از یک میلیارد تومان، دیگر مشمول سهمیههای ۱۵۰۰ و سه هزار تومانی نخواهند شد و ماهانه فقط ۱۱۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان دریافت خواهند کرد.
اعلام سقف یک میلیارد تومانی در شرایطی انجام شد که با سقوط ارزش ریال و جهش قیمت خودرو، تقریبا تمامی خودروهای سالم موجود در بازار ایران بیش از یک میلیارد تومان قیمت دارند. «نوشماره» بودن هم تنها به خودروهای صفرکیلومتر محدود نمیشود و خودروهای دستدومی که پس از خریدوفروش پلاکشان تعویض میشود، نیز در این طبقهبندی قرار میگیرند. به این ترتیب، تصمیم جدید دولت تمامی خریداران خودروهای معمولی را نیز از بنزین سهمیهای ۱۵۰۰ و سه هزار تومانی محروم کرده است.
برای نمونه، قیمت تارا اتوماتیک وی۴ به سه میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان و دنا پلاس اتوماتیک به سه میلیارد و ۴۳۰ میلیون تومان رسیده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک نیز با قیمت دو میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان معامله میشود و قیمت شاهین جی دو میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان شده است. این ارقام نشان میدهند معیار یک میلیارد تومان، برخلاف ادعای دولت، لزوما ثروتمندان و مالکان خودروهای لوکس را هدف نمیگیرد و تمامی خودروهای داخلی را هم دربرمیگیرد.
مهاجرانی دلیل افزایش قیمت و کاهش سهمیه را شکاف میان تولید و مصرف دانست. به گفته او، ایران در صورت مصرف روزانه ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین با مشکل روبهرو نمیشود، اما مصرف روزانه به حدود ۱۴۰ میلیون لیتر رسیده و دولت برای واردات مازاد موردنیاز، باید منابع مالی تامین کند.
این توضیحات در حالی مطرح میشود که حکومت جمهوری اسلامی ایران بخش بزرگی از منابع کشور را طی سالهای اخیر صرف برنامههای نظامی، موشکی، هستهای و حمایت از گروههای نیابتی کرده است. در نتیجه منتقدان بر این باورند که اکنون هزینه جنگطلبی نظام و کاهش درآمدهای نفتی، از طریق افزایش قیمت سوخت و حذف سهمیهها به مردم منتقل میشود.
همزمان، تشدید تحریمها و حصر اقتصادی آمریکا نیز توان جمهوری اسلامی ایران برای فروش نفت و تامین بنزین از خارج ایران را تا حد زیادی محدود کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز یکشنبه با بازنشر گزارش والاستریت ژورنال، نوشت: «بنزین ایرانیها همزمان با تشدید فشار اقتصادی در حال تمام شدن است.» این گزارش به صفهای طولانی مقابل جایگاهها، سقوط ارزش ریال و ناتوانی حکومت در تامین پایدار سوخت اشاره داشت.
بر اساس گزارش رویترز، بارگیری نفت خام ایران که اوایل اسفند و همزمان با آغاز جنگ، حدود دو میلیون بشکه در روز بود، در اواخر مرداد و اوایل شهریور به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز سقوط کرد. مهاجرانی نیز روز سهشنبه حاضر نشد درباره درآمدهای نفتی توضیح دهد و با استناد به «شرایط جنگی» و ضرورت «حفظ محرمانگی»، از ارائه آمار خودداری کرد.
افزایش هزینه بنزین در اقتصادی رخ میدهد که نرخ دلار از ۲۳۵ هزار تومان عبور کرده، تورم نقطهبهنقطه مرداد به ۸۹ درصد و تورم مواد غذایی و آشامیدنیها به بیش از ۱۲۷ درصد رسیده است. قیمت روغن در یک سال بیش از ۳۰۰ درصد و برنج بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته، اما دستمزد کارگران و مستمری بازنشستگان متناسب با این گرانیها، اصلاح نشده است.
بنزین تنها یکی از اقلام مصرفی خانوار نیست و افزایش قیمت آن مستقیما هزینه حملونقل، کرایهها، خدمات و توزیع کالا را بالا میبرد. در نتیجه، تورم ناشی از افزایش قیمت سوخت حتی خانوارهایی را که خودرو ندارند، نیز متاثر خواهد کرد. ادامه صفهای طولانی در جایگاهها نیز نشان میدهد مردم علاوه بر گرانی، با بحران دسترسی به سوخت مواجه شدهاند.
اظهارات تازه سخنگوی دولت بیش از آنکه تضمینی برای حفظ سهمیههای کنونی باشد، مقدمهای برای تصمیمهای بعدی به نظر میرسد. دولت پزشکیان ابتدا سهمیه دوم را نصف کرد، سپس نرخ سوم را دو برابر افزایش داد و حالا گروه بزرگی از خودروهای نوشماره را از بنزین ارزان محروم کرده است؛ روندی مرحلهای که در نهایت میتواند به کاهش بیشتر یا حذف گسترده بنزین سهمیهای منتهی شود و بار دیگر این مردماند که باید هزینه بحران اقتصادی، توقف درآمد نفتی و سیاستهای نظامی جمهوری اسلامی ایران را بپردازند.
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 16 سپتامبر 2026