«چربی‌سوزی» از آن اصطلاح‌هایی است که زیاد به کار می‌رود، اما معنای واقعی آن چیزی نیست که اغلب افراد تصور می‌کنند. بیشتر ما با شنیدن این عبارت بلافاصله به کاهش وزن فکر می‌کنیم، اما از دیدگاه فیزیولوژی، چربی‌سوزی به این معنا است که بدن برای تأمین انرژی از چربی استفاده می‌کند. این فرایند در بدنی با سوخت‌وساز سالم، هر روز رخ می‌دهد. چه هنگام ورزش یا یک پیاده‌روی ساده و چه هنگام نشستن پشت میز در فاصله وعده‌های غذایی.
آنچه بیش‌ازپیش توجه پژوهشگران را جلب کرده، فقط میزان چربی مصرف‌شده نیست، بلکه این است که بدن با چه سهولتی می‌تواند منبع سوخت خود را تغییر دهد. گاهی کربوهیدرات‌ها سوخت ترجیحی بدن‌اند و گاه اتکای بیشتر به چربی با شرایط سازگارتر است. این توانایی جابه‌جایی میان منابع سوخت «انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی» نام دارد و به یکی از شاخص‌های مهم سلامت سوخت‌وساز تبدیل شده است. به گزارش مایندبادی‌گرین، اکنون یک فراتحلیل تازه نشان داده که عصارهٔ چای سبز ممکن است به تقویت این فرایند کمک کند.
این پژوهش که در نشریه نیوتریشن ریویوز (Nutrition Reviews) منتشر شد، داده‌های ۹ کارآزمایی تصادفی و کنترل‌شده را که تأثیر مصرف مکمل عصارهٔ چای سبز را بر استفاده بدن از منابع سوخت حین ورزش و پس از آن، بررسی کرده بودند، تجمیع کرد. پژوهشگران به‌جای بررسی کاهش وزن، بر «اکسیداسیون مواد سوختی» تمرکز کردند؛ معیاری که نشان می‌دهد بدن برای تأمین انرژی از چه نوع سوختی استفاده می‌کند.
آنها به‌طور مشخص، میزان اکسیداسیون چربی و کربوهیدرات را هنگام ورزش و در دوره بازیابی پس از آن بررسی کردند. همچنین با تحلیل رابطه مقدار مصرف و پاسخ بدن، سنجیدند که آیا مقدار بیشتر عصارهٔ چای سبز تأثیر متفاوتی ایجاد می‌کند یا نه.
از آنجا که این پژوهش فراتحلیلی از کارآزمایی‌های تصادفی و کنترل‌شده بود، در مقایسه با یک مطالعه منفرد، شواهد بسیار قوی‌تری ارائه می‌کند. روشن‌ترین یافته این بود که عصارهٔ چای سبز به‌طور پیوسته اکسیداسیون چربی را افزایش می‌داد. شرکت‌کنندگانی که مکمل عصارهٔ چای سبز مصرف کرده بودند، در مقایسه با گروه‌های دیگر، هنگام ورزش چربی بیشتری می‌سوزاندند و پس از پایان ورزش نیز این افزایش چربی‌سوزی ادامه داشت.
پژوهشگران همچنین دریافتند اکسیداسیون کربوهیدرات در دورهٔ بازیابی پس از ورزش کاهش یافت. این یافته نشان می‌دهد که بدن برای تأمین انرژی پس از تمرین، اندکی کمتر به کربوهیدرات و اندکی بیشتر به چربی متکی است.
نکتهٔ جالب این بود که مقدار بالاتر عصارهٔ چای سبز با افزایش بیشتر اکسیداسیون چربی پس از ورزش ارتباط داشت.
این مطالعه به‌طور مشخص کاهش وزن را بررسی نکرد. بهبود انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی نیز به‌طور الزامی به کاهش چربی بدن منجر نمی‌شود. با این حال، پژوهش‌های دیگر دربارهٔ چای سبز و عصارهٔ آن نشان می‌دهند که مصرف آنها همراه با کسری کالری و دیگر عوامل مرتبط با سبک زندگی، برای کاهش چربی بدن مفید است. به همین دلیل ممکن است عصارهٔ چای سبز را در برخی مکمل‌های کمک‌کننده به سوخت‌وساز ببینید یا بشنوید که بعضی افراد نوشیدن روزانه یک فنجان‌ــ یا سه فنجان‌ــ چای سبز را توصیه می‌کنند.
انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی و طول عمر
برای درک انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی، می‌توان آن را نوعی کارآیی بدن در مصرف سوخت دانست. بدنی که این انعطاف‌پذیری را دارد، می‌تواند بر اساس منابع موجود و نیاز شرایط، به‌آسانی میان مصرف کربوهیدرات و چربی جابه‌جا شود. به این صورت که هنگام تمرین شدید، ممکن است کربوهیدرات‌ها نقش اصلی را داشته باشند، اما در فعالیت‌های کم‌شدت‌تر یا در فاصله میان وعده‌های غذایی، چربی سهم بیشتری در تأمین انرژی پیدا کند.
وقتی انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی مختل می‌شود، بدن ممکن است در تنظیم کارآمد انرژی با مشکل مواجه شود. پژوهشگران انعطاف‌پذیری کمتر را با مقاومت به انسولین، اختلال در کنترل قند خون و دیگر انواع اختلالات سوخت‌وسازی مرتبط دانسته‌اند. این یکی از دلایل علاقه دانشمندان به مداخلاتی است که ممکن است توانایی بدن را در استفاده از منابع مختلف سوخت بهبود دهند.
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد عصارهٔ چای سبز می‌تواند یکی از ابزارهایی باشد که سوخت‌وساز را به‌ویژه هنگام ورزش و پس از آن، اندکی در این جهت سوق دهد.
البته با اینکه اثر عصارهٔ چای سبز محسوس و قابل‌اندازه‌گیری بود، باید اشاره کنیم که این اثر در کنار ورزش مشاهده شد و عصاره جایگزین ورزش نشده بود. بنابراین اگر هدفتان بهبود سلامت سوخت‌وساز است، موثرترین عوامل همچنان همان موارد ساده و کم‌زرق‌وبرق‌اند: ورزش منظم، دریافت پروتئین کافی، خواب باکیفیت، کنترل استرس و رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی.
از جمله عادت‌هایی که به‌طور مستمر به انعطاف‌پذیری سوخت‌وسازی کمک می‌کنند، می‌توان به این موارد اشاره کرد:
ــ ترکیب ورزش قدرتی و هوازی: تمرین قدرتی حساسیت به انسولین را بهبود می‌دهد و به حفظ توده عضلانی کمک می‌کند. ورزش هوازی نیز بدن را برای استفاده کارآمدتر از سوخت سازگار می‌کند.
ــ اهمیت دادن به پروتئین در وعده‌های غذایی: پروتئین به حفظ عضلات، احساس سیری و تنظیم مناسب قند خون کمک می‌کند.
ــ تحرک در طول روز: تمرین‌های ورزشی برنامه‌ریزی‌شده مهم‌اند، اما کوتاه کردن دوره‌های طولانی نشستن نیز اهمیت دارد. حتی وقفه‌های کوتاه برای پیاده‌روی می‌توانند نحوهٔ تنظیم و مصرف گلوکز را در بدن بهبود دهند.
ــ بهداشت خواب: خواب نامناسب، حتی پس از تنها چند شب، با کاهش حساسیت به انسولین و اختلال در عملکرد سوخت‌وساز مرتبط دانسته شده است.
ــ کنترل استرس مزمن: افزایش سطح هورمون‌های استرس می‌تواند بر تنظیم قند خون اثر بگذارد و استفاده کارآمد بدن از سوخت را دشوارتر کند.
عصارهٔ چای سبز ممکن است اندکی به بهبود این فرایندها کمک کند، اما بهتر است آن را عاملی کمکی بدانیم و فراموش نکنیم که پایهٔ سوخت‌وساز سالم همچنان با عادت‌های روزمره ساخته می‌شود.
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 24 اکتبر 2026