کمپین حقوق بشر در ایران به یافتههایی دست پیدا کرده که نشان میدهند سرکوب دانشجویان از زمان آغاز جنگ شدت گرفته است. این نهاد از جامعه بینالمللی و دانشگاههای سراسر دنیا خواسته تا به سرکوب دانشجویان ایران اعتراض کنند.
کمپین حقوق بشر در ایران (CHRI) طی تحقیقاتی مفصل دریافته که مقاهای جمهوری اسلامی ایران از زمان آغاز جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) سرکوب گستردهای را در دانشگاههای ایران آغاز کردهاند. کمپین حقوق بشر جزییات این سرکوب گسترده را “بازداشتهای خودسرانه، زندان، اخراج، تعلیق و پروندهسازیهای انضباطی با انگیزههای سیاسی” توصیف کرده و آن را “رو به تشدید” دانسته است.
یافتههای این نهاد مستقل حقوق بشری نشان میدهند که “دانشجویان صرفاً به دلیل استفاده از حقوق اساسی خود از جمله ابراز عقیده مسالمتآمیز، شرکت در تجمعهای دانشجویی، حمایت از اعتراضات مردمی و انتقاد از دولت هدف قرار گرفتهاند”.
اسفندیار آبان، مدیر بخش تحقیقات کمپین حقوق بشر در ایران، در این باره میگوید: «مقامات جمهوری اسلامی میدانند که ریشهها و انگیزههای اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶ [دی ۱۴۰۴] هنوز حلنشده باقی ماندهاند و خشم ناشی از کشته شدن هزاران نفر به دست نیروهای حکومتی در جریان آن اعتراضات از بین نرفته است.»
او ادامه میدهد: «آنها از احیای جنبشهای دانشجویی هراس دارند و مصمم هستند هرگونه جرقه مخالفت را خاموش کنند تا مبادا بار دیگر به اعتراضات گستردهتر علیه حکومت منجر شود.»
بر اساس یافتههای کمپین بینالمللی حقوق بشر، سرکوب دانشجویان شامل موارد زیر بوده است:
این نهاد حقوق بشری نوشته بسیاری از این دانشجویان به دلیل مشارکت در اعتراضات سراسری دی ماه و نیز شرکت در اولین تجمع دانشجویی پس از کشتار دی ماه که در تاریخ ۲۱ فوریه (۲ اسفند) همزمان با چهلم کشتهشدگان دی ماه در چند دانشگاه شکل گرفت، تحت تعقیب و بازجویی و اخراج قرار گرفتهاند.
تهدید وکلا
با آنکه پس از آغاز جنگ، تجمعات و اعتراضات دانشجویی تحت فشارهای فزاینده بسیار کمتر شده اما ظاهرا مقامات جمهوری اسلامی همچنان از شکلگیری اعتراضات دانشجویی هراس دارند و به همین دلیل اخیرا سرکوب و فشار را افزایش دادهاند.
کمپین حقوق بشر در گزارش خود نوشته است: «این کارزار امنیتی، دانشجویان دانشگاههای برتر کشور از جمله دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه سوره، دانشگاه سجاد، دانشگاه اراک، دانشگاه رشت و دانشگاه آزاد اسلامی را تحت تأثیر قرار داده است.»
یک وکیل حقوق بشر مستقر در ایران درباره وضعیت دانشجویان بازداشتی به کمپین حقوق بشر گفت: «در پی اعتراضات سراسری ژانویه، حجم انبوه پروندههای قضایی و بازداشتهای جاری، همراه با تشدید فشارهای امنیتی و تهدید وکلا، عملاً بسیاری از دانشجویان را از دسترسی به دفاع حقوقی مؤثر و حق انتخاب وکیل دلخواه خود محروم کرده است.»
بر اساس کپی یکی از احکام انضباطی که توسط کمپین حقوق بشر بررسی شده است، با تصمیم مدیریت دانشگاه و دفتر نمایندگی مقام رهبری در دانشگاههای استان، دانشجویانی که “ابراز ندامت یا توبه” کنند، حکم تعلیق آنها برای نیمسال جاری اجرا خواهد شد، اما اجرای حکم تعلیق صادرشده برای نیمسال پاییز (مهرماه) به حالت تعلیق درخواهد آمد.
ضرورت حمایت جامعه بینالمللی از دانشجویان ایران
کمپین حقوق بشر در ایران از تمامی نهادهای سازمان ملل متحد از جمله گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران، گزارشگر ویژه حق تحصیل، گزارشگر ویژه آزادی بیان، گزارشگر ویژه آزادی تجمعات و تشکلها و کارگروه بازداشتهای خودسرانه درخواست کرده تا سرکوب فزاینده دانشجویان را به طور علنی محکوم کنند.
کمپین از این نهادها خواسته تا “پروندههای بازداشتهای خودسرانه، پروندهسازیهای سیاسی و اخراجها را بررسی کرده و حملات به دانشجویان و آزادیهای آکادمیک را در گزارشهای آتی خود به شورای حقوق بشر و مجمع عمومی سازمان ملل منعکس نمایند”.
این کمپین مشخصا از یونسکو (صندوق فرهنگی سازمان ملل) درخواست کرده تا به طور علنی تاکید کند که “دانشگاهها باید فضایی آزاد برای کاوش علمی و ابراز عقیده مسالمتآمیز باقی بمانند و اخراجها و محاکمههای سیاسی دانشجویان را محکوم کند”.
کمپین حقوق بشر همچنین از دانشگاههای سراسر جهان، رؤسای دانشگاهها، شوراهای صنفی و علمی اساتید، و همچنین اتحادیه بینالمللی دانشگاهها (IAU)، شبکه دانشمندان در معرض خطر (Scholars at Risk)، فدراسیون بینالمللی استادان دانشگاه و مجمع جهانی دانشجویان خواسته که آزار و تعقیب دانشجویان ایرانی را محکوم کرده و مجدداً تأکید کنند که آزادی آکادمیک شامل حق دانشجویان برای بیان مسالمتآمیز نظرات و تجمعات بدون ترس از زندان یا اخراج است.
برگرفته ای از سایت دویچه وله فارسی، 17 جولای 2026