نت بلاکس، نهادی که وضعیت اینترنت در جهان را رصد و تحلیل میکند، روز چهارشنبه ششم مه (۱۶ اردیبهشت) گزارش داد خاموشی اینترنت در ایران اکنون وارد شصتوهشتمین روز شده و به هزار و ۶۰۸ ساعت رسیده است.
بنا بر گزارش این سازمان غیردولتی مستقل، مردم ایران حدود ۷۰ درصد از سال ۲۰۲۶ را عملا از اینترنت جهانی محروم بودهاند و برخی گزارش دادهاند که از زمان آغاز اولین قطع سراسری دیجیتال در ماه ژانویه، هیچ تماسی با بیرون نداشتهاند.
در حالی که محدودیت دسترسی به اینترنت بینالمللی در ایران وارد یکی از طولانیترین دورههای خود شده، اظهارات اخیر مقامهای دولتی و نمایندگان مجلس نشان میدهد این وضعیت نهتنها موقتی نیست که بر اساس تصمیمگیریهایی فراتر از ساختار رسمی وزارت ارتباطات، دائمی است. همزمان، طرحهایی مانند «اینترنت طبقاتی» یا «سیمکارت پرو» و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن، به یکی از محورهای اصلی بحثهای عمومی، رسانهای و کارشناسی بدل شده است.
بر اساس گزارشها، قطع یا محدودسازی گسترده اینترنت بینالمللی در ایران که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، اکنون در زمره طولانیترین دورههای محدودیت اینترنت در سطح جهانی قرار گرفته است. این وضعیت نهتنها زیرساختهای ارتباطی را تحت تاثیر قرار داده، بلکه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای نیز داشته است.
کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات معتقدند استمرار این محدودیتها، بهرهوری اقتصادی را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهند. کسبوکارهای آنلاین، استارتاپها، شرکتهای فعال در حوزه صادرات و حتی برخی صنایع سنتی، که به ارتباطات بینالمللی وابستهاند، از جمله حوزههاییاند که بیشترین آسیب را متحمل میشوند.
اختلال در زنجیره تامین، کاهش فعالیت کسبوکارهای آنلاین، افزایش بیکاری در حوزههای وابسته به اینترنت و کاهش درآمد فعالان اقتصادی، ازجمله پیامدهاییاند که در ماههای اخیر گزارش شدند. بسیاری از کسبوکارهای خرد و خانگی هم که به شبکههای اجتماعی وابسته بودند، با کاهش شدید درآمد یا تعطیلی مواجهاند.
بر اساس برخی گزارشها، اکنون حدود ۵۰ هزار ترمینال استارلینک در ایران وجود دارد. البته برخی این تعداد را تا ۱۰۰ هزار نیز تخمین میزنند. این ارقام به این معنی است که کاربران این سرویســ که بخشی از خدمات ماهوارهای شرکت اسپیساکس ایلان ماسک استــ تنها بخشی بسیار کوچکی از کل جمعیت بیش از ۹۰ میلیون نفری ایراناند.
استفاده محدود از استارلینک به این دلیل است که جمهوری اسلامی آن را قاچاق اعلام کرده و برخی گزارشها در روزهای اخیر نیز حاکی از آن است که در سراسر ایران، مقامهای امنیتی در حال جستجوی ترمینالهای استارلینکاند تا مانع اطلاعرسانیهای بیشتر شوند.
از سوی دیگر، دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران بهطور گسترده در حال ترویج و تشویق مردم به استفاده از پیامرسانهای داخلی است. با این حال، کارشناسان حوزه امنیت سایبری در مورد استفاده از این پیامرسانها هشدار میدهند و تاکید میکنند که این بسترها برای حفاظت از حریم خصوصی کاربران فاقد استانداردهای لازماند و ممکن است زمینهساز دسترسی غیرمجاز به دادههای شخصی ذخیرهشده در گوشیها شوند.
پیامرسانهای داخلی به مجموعهای از اپلیکیشنهای ارتباطی گفته میشود که نهادها، شرکتها یا گروههای وابسته به حاکمیت آنها را طراحی و راهاندازی کرده و توسعه دادهاند و جایگزین پیامرسانهای بینالمللی معرفی میشوند. از مهمترین این اپلیکیشنها ایتا، روبیکا، بله، شاد و سروش پلاس است که در دورههای قطعی یا محدودیت اینترنت، استفاده از آنها بهناچار افزایش مییابد.
ماهیت فنی پیامرسانها بهگونهای است که برای ارائه خدمات، نیازمند دسترسی گسترده به بخشهای مختلف دستگاه کاربران از جمله حافظه، موقعیت مکانی، دوربین و میکروفوناند؛ دسترسیهایی که در صورت نبود تضمینهای امنیتی، به تهدیدی جدی برای حریم خصوصی بدل میشوند.
در استانداردهای بینالمللی، امنیت این پلتفرمهای مجازی معمولا از طریق ممیزی نهادهای مستقل یا انتشار کد منبع برای بررسی عمومی تایید میشود، اما ناظران میگویند پیامرسانهای داخلی ایران فاقد چنین شفافیتیاند و بدون نظارت مستقل و در بستر حمایتهای حکومتی و فیلتر شدن رقبا، رشد کردهاند.
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 7 می 2026