پنجشنبه ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، در حالی که ۱۰۴ روز از ۱۸ و ۱۹ دیماه، روزهای اوج اعتراضات سراسری در جریان انقلاب ملی ایرانیان گذشته، گزارشهای تازه نشان میدهد موج بازداشتها، فشارهای امنیتی و صدور احکام سنگین نهتنها متوقف نشده، بلکه وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، طیف متنوعی از افراد، از جوانان و نوجوانان تا معلمان، مادران و حتی سالمندان، با پروندههایی سنگین و مبهم روبرو شدهاند.
آنگونه که شاهزاده رضا پهلوی در جریان حضور در مجلس فدرال آلمان تاکید کرد، دستکم ۲۰ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در معرض اجرای حکم اعدام قرار دارند. اطلاعات رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان میدهد که یکی از این افراد عرفان نبیان، جوان ۲۶ ساله بازداشتشده در اصفهان، است. او که روز پنجم اسفند به اتهام شرکت در اعتراضهای ۱۹ دی، بازداشت شد، به گفته نزدیکانش، در جریان بازجوییها تحت شکنجه شدید برای اعتراف اجباری قرار گرفت و خانوادهاش اکنون از وضعیت سلامتی او که در زندان دستگرد اصفهان نگهداری میشود، بیاطلاعاند.
ایندیپندنت فارسی همچنین مطلع شد که در پروندهای دیگر، بابک خاربو، مرد متاهل ۳۳ ساله و پدر سه کودک، که ۲۱ بهمن در شهرستان دیزیچه اصفهان به جرم اعتراض به جمهوری اسلامی بازداشت شد، پس از انتقال به زندان دستگرد، در اولین جلسه دادگاه انقلاب اصفهان با صدور حکم اعدام روبرو شده است.
او عموی علیرضا خاربو، جوان کشتهشده با شلیک ماموران جمهوری اسلامی در انقلاب ملی ایرانیان است. به گفته منابع نزدیک به خانواده، او در دوران بازجویی تحت فشار قرار گرفته و از دسترسی به وکیل محروم بوده است. به همسر بابک هم هشدار داده شده که از پیگیری علنی وضعیت پرونده خودداری کند؛ موضوعی که نگرانیها درباره امنیت جانی این زندانی را افزایش داده است.
در استان مازندران، پرونده مسیح عباسخانی دوانلو و برادرش محسن، از دیگر موارد نگرانکننده است. این جوان در ارتباط با کشته شدن یک بسیجی در جریان اعتراضهای ۱۸ دی در ساری بازداشت شدند. بر اساس اطلاعات دریافتی، در حالی که هر دو تحت فشار برای پذیرش اتهام قرار دارند، برای مسیح، برادر کوچکتر، حکم اعدام صادر و او به سلول انفرادی منتقل شده است. وضعیت محسن، برادر بزرگتر، «نامشخص» گزارش شده است، اما نزدیکان او از درباره روند پرونده او هم، نگرانیهای جدی دارند.
بر اساس گزارشها، شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری، برای بیتا همتی، محمدرضا مجیدی اصل، بهروز زمانینژاد و کوروش زمانینژاد، چهار تن بازداشتشدگان اعتراضات دیماه، هم حکم اعدام صادر کرد و بنا بر آخرین اطلاعات رسیده به ایندیپندنت فارسی، این احکام در دادگاه تجدیدنظر هم عینا تایید شدهاند.
قوه قضاییه جمهوری اسلامی این افراد را به «اقدام عملیاتی برای دولتهای متخاصم»، «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» و «تخریب اموال عمومی» متهم و علاوه بر صدور حکم اعدام برای آنان، هرکدام را به پنج سال حبس و مصادره اموال نیز محکوم کرده است. این نهاد همچنین ادعا میکند این افراد «با شرکت در تجمعهای غیرقانونی، پرتاب اشیا و انتشار محتوا با هدف تضعیف امنیت»، قوانین جمهوری اسلامی را نقض کردند. با این حال نزدیکان بیتا همتی و محمدرضا مجیدیاصل، زوج تهرانی متهم در این پرونده، در گفتگو با ایندیپندنت فارسی تاکید کردند که آنها تحت شکنجه شدید به اعتراف اجباری واداشته شدهاند و هیچ مدرک و سندی برای اثبات این اتهامها وجود ندارد.
از سوی دیگر، ایندیپندنت فارسی مطلع شد که ابوالفضل صالحی سیاوشانی، یکی دیگر از بازداشتشدگان مرتبط با پرونده آتشسوزی پایگاه بسیج کاوه در تهران، با خطر جدی اجرای حکم اعدام روبرو است.
پیش از این چهار متهم دیگر این پرونده به نامهای شاهین واحدپرست، محمدامین بیگلری، علی فهیم و امیرحسین حاتمی در هفتههای اخیر اعدام شدهاند. صالحی سیاوشانی ۵۰ ساله، ساکن کرج و پدر یک فرزند ۱۸ساله و جانبازهای جنگ ایران و عراق است که به دلیل امتناع از دریافت کمکهای حکومتی، با کار روی موتورسیکلت، هزینه زندگی خانوادهاش را تامین میکرد.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، روز دوشنبه برای چندمین مرتبه تاکید کرد با بازداشتیهای انقلاب ملی ایرانیان که آنان را «جاسوس» و «خائن» خواند، «متناسب با شرایط جنگی» برخورد خواهد شد.
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل و آتشبس تاکنون، دستکم هشت نفر از بازداشتیهای انقلاب ملی دیماه اعدام شدهاند.
در کنار این پروندهها، بازداشتهای جدید نیز ادامه دارد. بر اساس اطلاعات رسیده به ایندیپندنت فارسی، سارا شهبازی، استاد دانشگاه و ساکن خوزستان، ۱۵ اسفند در سبزوار بازداشت و به زندان تربت حیدریه منتقل شد، اما تاکنون هیچ اطلاعات شفافی درباره اتهام یا وضعیت سلامتی او منتشر نشده است.
محمدعلی زحمتکش، فعال صنفی معلمان، نیز ۲۵ فروردین در استان فارس بازداشت شد، اما محل نگهداری و علت بازداشت او همچنان در ابهام است.
در مهاباد، شلر مامقادری، مادر دو فرزند، ۱۹ فروردین به اتهام ارتباط با خانواده کشتهشدگان اعتراضها بازداشت شد. این در حالی است که او با بیماری سرطان دستوپنجه نرم میکند و نیاز فوری به دارو دارد؛ مسئلهای که نگرانیها درباره وضعیت جسمی او را دوچندان کرده است.
در اصفهان، هم زینب شفیعزاده روز ۲۳ فروردین بدون ارائه حکم قضایی در منزل خود بازداشت شد و از آن زمان تاکنون هیچ خبری از وضعیت او در دست نیست.
همزمان با افزایش چشمگیر موج بازداشت و اعدامها در ایران، روایتهای مربوط به کشتهشدگان دیماه همچنان یکی از محورهای اصلی گفتگوهای عمومی در جامعه ایران است. برای نمونه خبر جان باختن مسعود پیرمرادیان، ۶۷ ساله و از رزمندگان جنگ ایران و عراق که ۱۹ دی در پردیس تهران هدف گلوله قرار گرف، اکنون رسانهای شده است. او که پیشتر نیز در همان تجمعها از گاز اشکآور آسیب دیده بود، بار دیگر به خیابان بازگشت و در نهایت با اصابت گلوله به قلبش کشته شد. به گفته نزدیکان پیرمرادیان، او با وجود داشتن امکان زندگی در خارج از کشور، تصمیم گرفت در ایران بماند و دلیل حضورش در اعتراضها، نگرانی برای آینده ایران بود.
بازخوانی این گزارشها نشان میدهد دامنه برخوردهای سرکوبگرانه از چارچوب فعالان سیاسی یا چهرههای شناختهشده فراتر رفته و طیف گستردهای از مردم با پیشینهها و موقعیتهای متفاوت را دربر گرفته است. این پراکندگی را میتوان نشانهای از تغییر رویکرد نهادهای امنیتی و افزایش نگرانی آنها از شکلگیری موجهای اعتراضی تازه در آینده نزدیک دانست.
در همین حال، شاهزاده رضا پهلوی روز پنجشنبه سوم اردیبهشت در جریان حضور در مجلس فدرال آلمان، از رسانهها و روزنامهنگاران آلمانی خواست روایت وضعیت مردم ایران را منعکس کنند و «اجازه ندهند از مردم ایران انسانیتزدایی شود». او در برلین تاکید کرد: «با قطع اینترنت، مردم امکان نشان دادن جنایتهای حکومت به جهان را ندارند، اما روایت رسمی حکومت بهراحتی در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر میشود. آیا میدانید اکنون ۲۰ زندانی سیاسی در خطر اعداماند؟»
شاهزاده رضا پهلوی با اشاره به سخنان ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، افزود که جامعه جهانی از مردم ایران به اندازه کافی حمایت نکرد؛ رویکردی که به گفته او، «پیامی خطرناک به دیکتاتورها میفرستد: اگر به اندازه کافی آدم بکشید، میتوانید در قدرت بمانید.»
برگرفته ای از سایت ایندیپندنت فارسی، 25 آوریل 2026