یک گزارش تحقیقی تازه میگوید بزرگترین صرافی رمزارز ایران، نوبیتکس، که میلیونها کاربر عادی برای حفظ ارزش داراییهای خود به آن پناه بردهاند، در عین حال به یکی از گرههای اصلی جابهجایی پول برای نهادهای تحریمشده جمهوری اسلامی، از جمله بانک مرکزی و سپاه پاسداران، بدل شده است.
بر اساس این گزارشِ خبرگزاری رویترز که روز جمعه ۱۱ اردیبهشت منتشر شد، نوبیتکس را دو برادر از خانوادهٔ خرازی، یکی از خانوادههای پرنفوذ در حکومت جمهوری اسلامی، با نام خانوادگی کمتر شناختهشدهٔ «آقامیر» بنیان گذاشتهاند.
رویترز مینویسد علی و محمد خرازی سالها پیوند خانوادگی خود با خاندان خرازی را از نگاه عمومی، و حتی به گفته شماری از همکاران سابق، از برخی نزدیکان کاری خود پنهان نگه داشته بودند. گفته میشود که این دو از طریق پدری با کمال خرازی نسبت خانوادگی دارند که در فروردینماه گذشته در جنگ هدف مستقیم اسرائیل قرار گرفت و کشته شد.
نوبیتکس این اتهامها را رد کرده و در پاسخ به رویترز گفته است که «کسبوکاری خصوصی و مستقل» است، هیچگاه بازوی دولت نبوده و هیچ رابطه، قرارداد یا توافقی با بانک مرکزی، سپاه پاسداران یا هیچ نهاد حکومتی دیگر نداشته است. این شرکت همچنین گفته است اگر پولهای غیرقانونی از مسیر این صرافی عبور کرده باشد، این کار بدون اطلاع و تأیید مدیریت انجام شده است.
اهمیت این گزارش تنها در پیوند خانوادگی بنیانگذاران نوبیتکس نیست. آنچه رویترز بر آن دست گذاشته، جایگاه این صرافی در اقتصاد تحریمزدهٔ ایران است؛ جایی که شهروندان عادی، بهدلیل سقوط ارزش ریال، تورم بالا و محرومیت از خدمات بانکی بینالمللی، از رمزارز برای نگهداری دارایی یا دسترسی به بازارهای جهانی استفاده میکنند، اما بنا بر یافتههای شرکتهای تحلیل زنجیرهٔ بلوکی (بلاکچین)، همان بستر برای انتقال میلیونها دلار مرتبط با نهادهای تحریمشده نیز به کار رفته است.
نوبیتکس میگوید بیش از ۱۱ میلیون کاربر دارد، رقمی که بیش از ۱۰ درصد جمعیت ایران است. به نوشتهٔ رویترز، این صرافی حدود ۷۰ درصد معاملات رمزارزی ایران را در اختیار دارد و از آغاز فعالیت خود در سال ۲۰۱۸ به مهمترین درگاه ایرانیان برای دسترسی به بازار جهانی رمزارز تبدیل شده است. همین گستردگی، به گفتهٔ تحلیلگران، تشخیص مرز میان استفادهٔ شهروندان عادی و استفادهٔ نهادهای حکومتی از این بستر را دشوار کرده است.
شرکت کریستال اینتلیجنس، که جریانهای رمزارزی مرتبط با ایران را بررسی کرده، به رویترز گفته است نوبیتکس در جریان جنگ اخیر نیز، با وجود قطعی گستردهٔ اینترنت و خاموشیهای پیدرپی در تهران، به پردازش تراکنشها ادامه داده است. برآورد این شرکت نشان میدهد که در این دوره بیش از ۱۰۰ میلیون دلار تراکنش از مسیر نوبیتکس انجام شده، هرچند این رقم تنها حدود یکپنجم فعالیت معمول آن بوده است.
در همین بخش از گزارش، نکتهای مهمتر برجسته میشود: در حالی که بیشتر کاربران ایرانی، طبق گزارش نهادهای پایش اینترنت، به شبکهٔ جهانی دسترسی نداشتند، نوبیتکس توانسته بود به فعالیت خود ادامه دهد. شرکت نتبلاکس گفته است در دورهٔ قطع اینترنت، تنها کاربران قرارگرفته در «فهرست سفید» مورد تأیید حکومت، یعنی حدود یک تا دو درصد جمعیت، به اینترنت دسترسی داشتهاند. رویترز مینویسد شماری از این کاربران در همان دوره دستکم ۵۴ میلیون دلار از نوبیتکس برداشت کردهاند.
نکتهٔ قابل توجه این است که نوبیتکس، برخلاف بسیاری از بازیگران اقتصادی بزرگ جمهوری اسلامی، هنوز از سوی آمریکا یا متحدانش تحریم نشده است. رویترز میگوید نشانهای نیافته که افراد خانوادهٔ خرازی از سوی دولتهای غربی تحریم شده باشند و نتوانسته روشن کند چرا نوبیتکس، با وجود جایگاهش در اقتصاد رمزارزی ایران، از چنین مجازاتهایی در امان مانده است.
خاندان خرازی
رویترز برای ترسیم پیوند خانوادگی بنیانگذاران نوبیتکس به اسناد ثبت شرکتها، دادههای دولتی و بانکی ایران و همچنین پایگاههای اطلاعاتی درزکرده استناد کرده است. بر اساس این اسناد، علی و محمد خرازی از نسل سوم خانوادهای هستند که در دهههای گذشته در نهادهای سیاسی، مذهبی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی جایگاه داشتهاند. اعضای این خانواده با رهبران جمهوری اسلامی نسبت خانوادگی و سببی داشتهاند و شماری از آنان در سمتهایی مانند وزارت خارجه، مجلس خبرگان و مشاورت رهبر جمهوری اسلامی حضور داشتهاند.
در این گزارش آمده است که پدر این دو برادر، آیتالله باقر خرازی، بنیانگذار تشکل «حزبالله» در ایران بوده، سازمانی سیاسی و مذهبی که ارتباطی با گروه حزبالله لبنان ندارد. رویترز همچنین نوشته است که او در نوشتههای خود از نقش داشتن در چینش نیروهای سپاه پس از انقلاب ۱۳۵۷ سخن گفته بود. نوبیتکس در پاسخ خود تأکید کرده است که این دو برادر و پدرشان هیچ مقام دولتی یا نظامی نداشتهاند.
بخش دیگری از گزارش به چگونگی استفاده از نوبیتکس برای دور زدن تحریمها اختصاص دارد. شرکتهای تحلیل زنجیرهٔ بلوکی گفتهاند کیفپولهایی را ردیابی کردهاند که با بانک مرکزی ایران، سپاه پاسداران و برخی گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی، ازجمله حوثیهای یمن، ارتباط داشتهاند و بخشی از پول خود را از مسیر نوبیتکس عبور دادهاند. برآوردها متفاوت است: شرکت الیپتیک رقم تراکنشهای مشکوک پردازششده از مسیر نوبیتکس را حدود ۳۶۶ میلیون دلار، چینالیسیس حدود ۶۸ میلیون دلار و کریستال اینتلیجنس ۲۲ میلیون دلار انتقال مستقیم از کیفپولهای تحریمشده دانستهاند. همهٔ این شرکتها گفتهاند رقم واقعی احتمالاً بیشتر است.
نوبیتکس این برآوردها را رد نکرده، اما گفته است هرگونه پول غیرقانونی عبوری از این صرافی «بخش بسیار کوچکی» از کل حجم معاملات بوده و بدون اطلاع شرکت انجام شده است. این شرکت همچنین گفته است در صورت شناسایی رفتار مشکوک یا ناسازگار با مقررات، حسابهای مربوط را برای همیشه میبندد.
سرنخهایی از طریق بابک زنجانی
یکی از مسیرهایی که در گزارش رویترز به آن اشاره شده، ماجرای بابک زنجانی است؛ میلیاردر ایرانی محکوم به فساد که سالها از چهرههای شناختهشده در پروندههای دور زدن تحریمهای نفتی ایران بوده است.
رویترز میگوید زنجانی در جریان نزاع علنی خود با بانک مرکزی، نشانی چند کیفپول رمزارزی را منتشر کرد و همین نشانیها به تحلیلگران بیرونی امکان داد شبکهای پیچیده از جابهجایی پول را ردیابی کنند که نوبیتکس در مرکز بخشی از آن قرار داشت.
بر اساس تحلیل کریستال اینتلیجنس و یک تحلیلگر دیگر، دستکم ۲۰ میلیون دلار از پولهای تحریمشدهٔ مرتبط با بانک مرکزی به نشانیهایی منتقل شده که در کنترل نوبیتکس بوده است. شرکت الیپتیک نیز گفته است شبکهای از کیفپولهای وابسته به بانک مرکزی ایران از نوامبر ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیون دلار رمزارز خریده و حدود ۳۴۷ میلیون دلار از آن در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ به نوبیتکس فرستاده شده است.
رویترز همچنین به پیشینهٔ رابطهٔ نوبیتکس با بازیگران جهانی بازار رمزارز پرداخته است. این خبرگزاری در سال ۲۰۲۲ گزارش داده بود که بایننس، بزرگترین صرافی رمزارز جهان، ۷.۸ میلیارد دلار تراکنش برای نوبیتکس انجام داده و از این مسیر تحریمهای آمریکا علیه ایران دور زده شده است. بنیانگذار بایننس در سال ۲۰۲۴ بهدلیل نقض قوانین مبارزه با پولشویی آمریکا به زندان محکوم شد و در سال ۲۰۲۵ از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مورد عفو قرار گرفت.
گزارش رویترز تصویری دوگانه از نوبیتکس ارائه میدهد: از یک سو، شرکتی نوپا که در سالهای تحریم و بحران اقتصادی برای میلیونها ایرانی راهی به بازار جهانی گشود؛ از سوی دیگر، سکویی که به گفتهٔ تحلیلگران، در دل شبکهای موازی برای انتقال پول نهادهای تحریمشده قرار گرفته است. همین دوگانگی، به گفتهٔ نیک اسمارت، مدیر ارشد اطلاعاتی کریستال اینتلیجنس، مسئلهٔ نوبیتکس را پیچیده میکند، زیرا حجم بزرگی از فعالیت آن به کاربران عادی ایرانی مربوط است و جدا کردن «حکومت» از «مردم» در این بستر آسان نیست.
در واشینگتن نیز این گزارش واکنش برانگیخته است. الیزابت وارن، سناتور دموکرات و عضو ارشد کمیتهٔ بانکی سنای آمریکا، یافتههای رویترز را «چراغ قرمز چشمکزن» خوانده و گفته است دشمنان ایالات متحده از داراییهای دیجیتال بهعنوان جایگزینی برای شبکهٔ مالی تحت رهبری آمریکا استفاده میکنند. یک مقام دولت ترامپ نیز در پاسخ به رویترز گفته است واشینگتن با آنچه «فشار حداکثری» خوانده، بهدنبال محدود کردن توان تهران برای تولید، انتقال و بازگرداندن منابع مالی است، هرچند مستقیماً نامی از نوبیتکس نبرده است.
برگرفته ای از سایت رادیو فردا، 3 می 2026