بازار ارز ایران از صبح یکشنبه هفتم تیرماه بار دیگر روند صعودی را آغاز کرد. مسیری که از نگاه بسیاری از فعالان اقتصادی به معنای پایان دوره افت هیجانی قیمتها پس از اعلام تفاهم میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده آمریکا است.
در شرایطی که تفاهم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در صدر اخبار رسانهها قرار گرفته است و مسئولان دولتی از کاهش قیمت دلار برای خود دستاوردسازی میکنند، بسیاری از مردم ایران از تنگناهای معیشتی، گرانی روزافزون بهای دارو و کالاهای اساسی و کوچکتر شدن متناوب سفرههایشان خبر میدهند.
دفتر جیدی ونس، معاون رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا با صدور اطلاعیهای اعلام کرد که سفر برنامهریزیشده او به سوئیس به منظور آغاز مذاکرات اجرای تفاهمنامه ۱۴ مادهای با جمهوری اسلامی در روز جمعه ۱۹ ژوئن، لغو شده است.
ایالات متحده روز چهارشنبه متن توافق موقت میان آمریکا و ایران را که با هدف توقف جنگ در ایران و بازگشایی تنگه هرمز تنظیم شده است، منتشر کرد. این توافق که توسط یک مقام ارشد آمریکایی برای خبرنگاران قرائت شد، در قالب ۱۴ بند، چارچوبی کلی را ترسیم میکند که بسیاری از دشوارترین مسائل، از جمله چگونگی پایان دادن به برنامه هستهای ایران، را به زمان دستیابی به توافق نهایی موکول میکند. این توافق زمینه را برای آغاز یک دوره مذاکرات گستردهتر ۶۰ روزه که قرار است از روز جمعه در سوئیس آغاز شود، فراهم میکند. متن کامل این سند که «یادداشت تفاهم اسلامآباد میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران» نام دارد، به شرح زیر است: ۱. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران و متحدان آنها در جنگ جاری، با امضای این یادداشت تفاهم، پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، را اعلام میکنند و متعهد میشوند که از این پس هیچ جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند و از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کرده و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند. توافق نهایی، پایان دائمی جنگ در تمامی جبههها، از جمله لبنان، و سایر مفاد این بند را تثبیت خواهد کرد. ۲. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد میشوند که به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام گذاشته و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند. ۳. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد میشوند که حداکثر ظرف ۶۰ روز، با امکان تمدید با توافق متقابل، مذاکرات را به نتیجه رسانده و به توافق نهایی دست یابند. ۴. بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده آمریکا روند رفع محاصره دریایی و هرگونه اخلال یا مانع علیه جمهوری اسلامی ایران را آغاز کرده و ظرف ۳۰ روز بهطور کامل به محاصره دریایی پایان خواهد داد. در این دوره، تردد کشتیها متناسب با بازگشت حجم رفتوآمدهای پیش از جنگ که از سوی جمهوری اسلامی ایران احیا میشود، انجام خواهد شد. ایالات متحده همچنین متعهد میشود که ظرف ۳۰ روز پس از دستیابی به توافق نهایی، نیروهای خود را از مجاورت جمهوری اسلامی ایران خارج کند. ۵. با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران متعهد میشود با بهکارگیری حداکثر تلاش خود، عبور ایمن کشتیهای تجاری را به مدت ۶۰ روز و بدون دریافت هزینه، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس فراهم کند. تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز خواهد شد و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینروبی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز بهطور کامل برقرار خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان وارد گفتوگو خواهد شد تا در چارچوب حقوق بینالملل قابل اعمال و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز و با مشورت سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس، سازوکار اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز را تعیین کند. ۶. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود با همکاری شرکای منطقهای، برنامهای نهایی و مورد توافق طرفین با حداقل ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تدوین کند. سازوکار اجرای این برنامه ظرف ۶۰ روز و در قالب توافق نهایی نهایی خواهد شد. تمامی مجوزها، معافیتها و اجازههای لازم برای انجام تراکنشهای مالی مرتبط از سوی ایالات متحده آمریکا صادر خواهد شد. ۷. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود در چارچوب جدول زمانی مورد توافق در توافق نهایی، تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، را لغو کند. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا اهمیت حیاتی موضوع رفع تحریمها را به رسمیت شناخته و قصد خود را برای پرداختن فوری به این موضوعات در مذاکرات، با هدف دستیابی به توافق متقابل، اعلام میکنند. ۸. جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تأکید میکند که به دنبال دستیابی یا توسعه سلاح هستهای نخواهد بود. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق کردهاند که درباره نحوه تعیین تکلیف ذخایر مواد غنیشده، بر اساس سازوکاری که متقابلاً مورد توافق قرار خواهد گرفت و مطابق جدول زمانی ذکرشده در بند هفتم، تصمیمگیری کنند؛ بهگونهای که حداقل روش مورد استفاده، رقیقسازی مواد در محل تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی باشد. دو طرف همچنین توافق کردهاند که موضوع غنیسازی و سایر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران را بر پایه چارچوبی رضایتبخش که در توافق نهایی تعیین خواهد شد، مورد بحث قرار دهند. توافق نهایی مفاد این بند را تثبیت خواهد کرد. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران اهمیت حیاتی مسائل هستهای فوق را به رسمیت شناخته و قصد خود را برای پرداختن فوری به آنها در مذاکرات با هدف دستیابی به توافق متقابل اعلام میکنند. ۹. تا زمان دستیابی به توافق نهایی، ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق میکنند وضعیت موجود حفظ شود. جمهوری اسلامی ایران وضعیت کنونی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا نیز هیچ تحریم جدیدی اعمال نکرده و نیروهای اضافی در منطقه مستقر نخواهد کرد. ۱۰. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود که بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان لغو کامل تحریمها، وزارت خزانهداری آمریکا معافیتهای لازم برای صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و مشتقات آن از ایران و همچنین تمامی خدمات مرتبط از جمله مبادلات بانکی، بیمه، حملونقل و موارد مشابه را صادر کند. ۱۱. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود وجوه و داراییهای مسدودشده یا محدودشده جمهوری اسلامی ایران را بهطور کامل در دسترس قرار دهد. پس از اجرای این یادداشت تفاهم، دو طرف درباره سازوکار آزادسازی این داراییها در جریان مذاکرات به توافق خواهند رسید. این وجوه، چه در حسابهای اولیه باقی بمانند و چه منتقل شوند، باید بهطور کامل برای پرداخت به هر ذینفع نهایی که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میشود، قابل استفاده باشند. ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تمامی مجوزها و اختیارات لازم را در این زمینه صادر کند. ۱۲. ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق میکنند که سازوکاری اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق این یادداشت تفاهم و همچنین پایبندی طرفین به توافق نهایی در آینده
گویا ایران در آستانۀ امضای تفاهمنامهای با امریکا قرار گرفته است. در همین روزها نیز نشانههای روشنی از فعالشدن تندروهای هیئت حاکمه به چشم میخورد که با شدتی فزاینده به مخالفت با مذاکره و توافق پرداختهاند. این وضعیت نهفقط از منظر سیاست خارجی بلکه از حیث آرایش نیروها در سیاست داخلی نیز واجد اهمیت است.
خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، روز شنبه نوشت که «ساعاتی پیش، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر تأکید کرد که ‘یادداشت تفاهم’ با ایران روز یکشنبه امضا خواهد شد. این در حالی است که مسئولان مذاکرهکننده ایرانی صراحتاً اعلام کرده بودند که تفاهم هنوز نهایی نشده و یکشنبه قطعاً انجام نمیشود.»
سنتکام صبح روز شنبه ۲۳ خرداد (۱۳ ژوئن) اعلام کرد ایران چندین پهپاد انتحاری برای هدف قرار دادن کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز به پرواز درآورده بود و نیروهای مسلح ایالات متحده تمامی این پهپادها را سرنگون کردهاند.
